{"id":9248,"date":"2024-02-01T00:00:00","date_gmt":"2024-01-31T21:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/?p=9248"},"modified":"2024-01-31T12:51:31","modified_gmt":"2024-01-31T09:51:31","slug":"iki-yildonumu-arasinda-felsefenin-dunyayi-degistirdigi-zamanlari-hatirlamak","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/?p=9248","title":{"rendered":"\u0130ki Y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc Aras\u0131nda: Felsefenin D\u00fcnyay\u0131 De\u011fi\u015ftirdi\u011fi Zamanlar\u0131 Hat\u0131rlamak"},"content":{"rendered":"\n<p><em>Yazar: G\u00f6khan Sava\u015f<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>2024 y\u0131l\u0131n\u0131n 21 Ocak\u2019\u0131 Lenin\u2019in \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn 100. y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc ve 22 Nisan\u2019\u0131 Kant\u2019\u0131n do\u011fumunun 300. y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc olmas\u0131 vesilesiyle; felsefenin, bir zamanlar d\u00fcnyay\u0131 de\u011fi\u015ftirme y\u00f6n\u00fcndeki hamlelerin kayna\u011f\u0131nda nas\u0131l yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir kez daha hat\u0131rlamam\u0131z gerekiyor. 1724\u2019ten 1924\u2019e kadar d\u00fcnya, filozoflar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnsel verimlili\u011finden ve onlar\u0131n fikirleriyle d\u00fcnyay\u0131 fiilen de\u011fi\u015ftirmek amac\u0131yla harekete ge\u00e7enlerin co\u015fkusundan olduk\u00e7a etkilendi. Bu yaz\u0131da \u00f6ncelikle, felsefe tarihinde derin k\u0131r\u0131lma yaratm\u0131\u015f filozofun, birey, toplum ve gelecek a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00fc\u00e7 \u00f6nemli kavram\u0131n\u0131 masaya yat\u0131r\u0131p; daha sonra, bu kavramlardan etkilenenlerin devrimlerle d\u00fcnya tarihinde yaratt\u0131\u011f\u0131 k\u0131r\u0131lmaya i\u015faret edece\u011fim.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcnya tarihi \u00e7e\u015fitli konu ba\u015fl\u0131klar\u0131 alt\u0131nda farkl\u0131 \u00e7a\u011flara ay\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda; bu ayr\u0131mlar, \u00e7izgisel ilerleyen bir hatt\u0131n k\u0131r\u0131larak geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan yeni bir hat olu\u015fturmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla, belirli bir ki\u015finin, olay\u0131n veya fikrin oda\u011f\u0131nda belirlenebilir. Felsefe tarihinin ba\u015flang\u0131\u00e7 a\u015famas\u0131nda Platon ve Aristoteles\u2019in yaratt\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc etki, 18. y\u00fczy\u0131la gelindi\u011finde, Bat\u0131 Avrupa toplumunun i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullarda, \u00f6nceki istikametin de\u011fi\u015ftirilmesine y\u00f6nelik d\u00fc\u015f\u00fcnsel bir bask\u0131y\u0131 meydana getirdi. Bu bask\u0131, insan\u0131n kendisine, kar\u015f\u0131s\u0131nda beliren \u00e7evreye, onun i\u00e7erisinden in\u015fa etti\u011fi d\u00fcnyaya, o d\u00fcnyada beraber ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 insanlara ve o insanlarla ad\u0131m ataca\u011f\u0131 gelece\u011fe y\u00f6nelik yeni bir \u00e7er\u00e7eve belirleyecek filozof olarak Immanuel Kant\u2019\u0131 ortaya \u00e7\u0131kartt\u0131. Kant\u2019\u0131n bu b\u00fcy\u00fck k\u0131r\u0131lmay\u0131 yaratabilmi\u015f olmas\u0131n\u0131n arkas\u0131nda yatan g\u00fc\u00e7, teorik felsefesinde yeni bir ontoloji ve epistemoloji in\u015fa etmesinin yan\u0131nda \u2013hatta ondan da \u00f6te\u2013 pratik felsefesinde yeni bir ahlak\u0131, esteti\u011fi, dini, siyaseti, hukuku ve gelece\u011fe d\u00f6n\u00fck umudu temellendirebilmesinden kaynaklan\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu yaz\u0131 \u00f6zelinde, Kant\u2019\u0131n ne ge\u00e7mi\u015fte yorumlamas\u0131 t\u00fcketilmi\u015f ne de gelecekte felsefeye ilham verme vasf\u0131n\u0131 kaybedecek d\u00fc\u015f\u00fcnsel miras\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7 ve\u00e7hesini temsil eden \u00fc\u00e7 kavram\u0131n, kendisinden sonraki filozoflar ve devrimciler \u00fczerindeki etkilerini de\u011ferlendirece\u011fim. Bunlardan birinci, transandantal felsefenin \u2018ben\u2019 ve\u00e7hesi olarak <em>Ayd\u0131nlanma<\/em> kavram\u0131; ikincisi, \u2018biz\u2019 ve\u00e7hesi olarak <em>Cumhuriyet<\/em> kavram\u0131; sonuncusu ise, \u2018o\u2019 ve\u00e7hesi olarak <em>Bar\u0131\u015f<\/em> kavram\u0131 olacak. B\u00f6ylece insan\u0131n bireyselli\u011fine, toplumsall\u0131\u011f\u0131na ve beraberce gelece\u011fe y\u00f6nelik umuduna ili\u015fkin Kant\u2019\u0131n ard\u0131llar\u0131n\u0131 do\u011frudan etkileyen bu \u00fc\u00e7 kavram\u0131n felsefe tarihine sa\u011flam bir bi\u00e7imde nas\u0131l yerle\u015fti\u011fi ve halefi filozoflar\u0131n \u00f6zg\u00fcn katk\u0131lar\u0131yla bu d\u00fc\u015f\u00fcncelerin tarih yapanlar\u0131 nas\u0131l etkiledi\u011fi \u00fczerinde duraca\u011f\u0131m.<\/p>\n\n\n\n<p>Kant 1784\u2019te, <em>Ayd\u0131nlanma Nedir Sorusunun Cevab\u0131<\/em> ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan, o d\u00f6nem hararetle tart\u0131\u015f\u0131lmaya ba\u015flanan kavrama kendisinin nas\u0131l yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve o kavram\u0131n \u00e7a\u011f\u0131 i\u00e7in nas\u0131l bir \u00f6neme sahip oldu\u011funu belirten bir makale kaleme al\u0131r. Asl\u0131nda bu \u00fcnl\u00fc soruya verece\u011fi cevab\u0131n anahatlar\u0131n\u0131 1781\u2019de yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 <em>Saf Akl\u0131n Ele\u015ftirisi <\/em>eserinde \u00e7izmi\u015ftir. Kendisinden \u00f6nce ayd\u0131nlanma kavram\u0131, dini inan\u00e7larla ba\u011flant\u0131l\u0131 bi\u00e7imde daima hayalg\u00fcc\u00fc \u00fczerinden ele al\u0131narak ayd\u0131nlanm\u0131\u015fl\u0131k \u00fczerinden betimlenirken; <em>Saf Akl\u0131n Ele\u015ftirisi<\/em>\u2019nde detayl\u0131ca ortaya koydu\u011fu bak\u0131\u015fla ayd\u0131nlanma, insan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnme yetisini kullanarak kendi ba\u015f\u0131na ula\u015faca\u011f\u0131 bir bilebilme hali olarak tan\u0131mlan\u0131r. Dinlerin insanl\u0131k tarihindeki d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc etkileri, kurucu isimlerin daha iyi bir d\u00fcnya <em>hayal edebilmeye<\/em> cesaret g\u00f6stermeleri ba\u011flam\u0131nda tasvir edilmesine kar\u015f\u0131n; modern d\u00f6nemin ayd\u0131nlanm\u0131\u015f insanlar\u0131, daha iyi bir d\u00fcnya <em>d\u00fc\u015f\u00fcnebilmeye<\/em> y\u00f6nelik cesaretleriyle, d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin fiiliyata ge\u00e7ip, ele\u015ftirilerle sa\u011flamla\u015fmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7ar. Kant\u2019\u0131n i\u015faret etti\u011fi bu ayd\u0131nlanma, d\u00fc\u015f\u00fcnme yetisini ba\u015fkas\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131 olmadan kullanabilen ve bunun sonucunda eylemlerindeki t\u00fcm sorumlulu\u011fu alan insana yeni bir \u0131\u015f\u0131k tutar. B\u00f6ylece ayd\u0131nlanma yolunda ilerleyen insan, hem eylemleri \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnen yasay\u0131c\u0131 hem de ba\u015fka insanlarla beraber payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 hayat\u0131 daha iyiye ula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini eylemleriyle ifade eden yarat\u0131c\u0131 bir faildir. <em>Saf Akl\u0131n Ele\u015ftirisi<\/em>, \u00f6zne ve nesnenin tesis edili\u015fini a\u00e7\u0131klayarak, bilme faaliyetinin epistemolojik s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 belirlerken; bu eserle, sonraki eserlerinde ele alaca\u011f\u0131 ahlak ve hukuka dair meseleleri de hangi zemin \u00fczerine in\u015fa edece\u011fine \u00f6rt\u00fcl\u00fc bir bi\u00e7imde i\u015faret etmi\u015f olur.<\/p>\n\n\n\n<p>Kant\u2019\u0131n felsefe tarihinde \u2018ben\u2019in i\u00e7selli\u011finin tesisine ili\u015fkin g\u00fc\u00e7l\u00fc savlar\u0131, zihinsel yetilerin i\u015flevi ve s\u0131n\u0131rlar\u0131na dair geni\u015f bir perspektif sunarken; \u2018ben\u2019in d\u0131\u015fsall\u0131\u011f\u0131na dair de ahlak\u0131 temellendirmesiyle, bireyi tamam\u0131yla ku\u015fatm\u0131\u015f olur. Teorik felsefesiyle ortaya koydu\u011fu temellerin, pratik felsefesiyle b\u00fct\u00fcnl\u00fck arz etmesinin yan\u0131 s\u0131ra, ba\u015fka insanlarla kurulacak irtibat\u0131n siyasi ve hukuki taraf\u0131n\u0131 da eksik b\u0131rakmak istemez. Kendi kararlar\u0131n\u0131 kendi zihinsel s\u00fcre\u00e7leri sonucunda veren bu insan\u0131n, ba\u015fka insanlarla birlikteli\u011fi, bir araya gelenlerin hi\u00e7birinin d\u0131\u015flanmad\u0131\u011f\u0131 ve karar verme s\u00fcrecine e\u015fit \u015fekilde m\u00fcdahil olabilece\u011fi bir sistem olarak cumhuriyeti \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131r. Frans\u0131z \u0130htilali\u2019nin monar\u015fiye son verip cumhuriyeti ilan etmesi ve sonras\u0131nda ya\u015fanan s\u00fcre\u00e7ler, Avrupal\u0131 filozoflar\u0131n monar\u015fi kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 dolay\u0131s\u0131yla, cumhuriyet kavram\u0131na yakla\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015fsa dahi; Kant\u2019\u0131n ideal y\u00f6netim sistemi olarak cumhuriyeti belirlemesi, teorik ve pratik a\u00e7\u0131dan ele ald\u0131\u011f\u0131 \u2018ben\u2019in, ba\u015fka \u2018ben\u2019lerle \u2018biz\u2019 olarak beraber ya\u015fayabilmesi i\u00e7in zorunlu bir \u00e7\u0131kar\u0131md\u0131r. \u2018Ben\u2019in hem d\u00fc\u015f\u00fcnmede hem de eylemede yasal\u0131l\u0131k \u00fczerinden ele al\u0131nmas\u0131n\u0131n bir sonucu olarak; \u2018ben\u2019in zaman\u0131n anlar\u0131nda \u2018ben\u2019 olarak kalmas\u0131na benzer \u015fekilde, \u2018biz\u2019in tarih i\u00e7erisinde \u2018biz\u2019 olarak devam edebilmesi, cumhuriyet\u00e7i bir anayasan\u0131n zorunlulu\u011funu dayat\u0131r. Bunun sonucunda, Kant\u2019\u0131n ayd\u0131nlanma kavram\u0131n\u0131 dinler tarihinden felsefe tarihine ta\u015f\u0131yarak, onu yeniden tan\u0131mlay\u0131p felsefenin ba\u015fat kavram\u0131 haline getirmesinin yan\u0131nda; cumhuriyet ve anayasa kavramlar\u0131n\u0131 da siyaset tarihinden al\u0131p, onlar\u0131 felsefi kavramlar olarak yeniden \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnmeye \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Dinlerin insan\u0131n \u00f6l\u00fcmden sonra \u00f6d\u00fcllendirilmesi veya cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 ya da farkl\u0131 gelecek tahayy\u00fclleri bir yana b\u0131rak\u0131l\u0131rsa, felsefe tarihinde insan\u0131n yery\u00fcz\u00fcndeki istikbaline ili\u015fkin en derli toplu istikameti ilk olarak Kant\u2019\u0131n \u00e7izdi\u011fi s\u00f6ylenebilir. \u0130nsan\u0131n kendi ayd\u0131nlanma yolunda ilerlerken, ba\u015fka insanlarla m\u00fc\u015fterek bir hayat organize edebilmeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda, t\u00fcm bu yap\u0131p edilenlerin nereye varaca\u011f\u0131 sorusu kendisini g\u00f6stermeye ba\u015flar. S\u0131f\u0131rdan itinayla temellerini att\u0131\u011f\u0131 sistemini in\u015fa ederken, bu y\u00fckseli\u015fin nereye varaca\u011f\u0131 sorusu, Kant\u2019\u0131n b\u00fct\u00fcne dair cevapland\u0131rmas\u0131 gereken bir problem olarak kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kar. Transandantal felsefenin bir b\u00fct\u00fcn olarak ele al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fi i\u00e7in, Kant\u2019\u0131n bu probleme buldu\u011fu \u00e7\u00f6z\u00fcm de sistemin kayna\u011f\u0131ndan ba\u015flayarak rotas\u0131n\u0131 \u00e7izer. Sa\u011fl\u0131kl\u0131 ergin bir insan\u0131n zihinsel yetileri, do\u011fru bir bi\u00e7imde yarg\u0131da bulunabilmesini ve \u00f6devden kaynakl\u0131 eylemlerini tatbik edebilmesini sa\u011fl\u0131yorsa, \u2018ben\u2019in bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck arz etti\u011finden bahsedilebilir. \u2018Biz\u2019in \u00fcyelerinin ortak r\u0131zas\u0131yla kurulan cumhuriyetin, anayasas\u0131 ve yasalar\u0131n\u0131n i\u015fleyi\u015fi sorunsuz s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebiliyorsa \u2018biz\u2019in b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcnden s\u00f6z edilebilir. Bu noktada, \u2018ben\u2019 ile \u2018biz\u2019i ku\u015fat\u0131p birle\u015ftirecek bir \u2018o\u2019 ideali \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131 zorunlu hale gelir. \u0130nsan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn, do\u011fayla uyum i\u00e7erisinde bir araya gelebilece\u011fi ve gelecekte t\u00fcm insanlar\u0131 kapsayan bir ufuk olarak belirebilecek \u2018o\u2019 hedef, bar\u0131\u015f kavram\u0131n\u0131 nihai gaye olarak insanl\u0131\u011f\u0131n \u00f6n\u00fcne koyar. Dinler a\u00e7\u0131s\u0131ndan da kutsal bir var\u0131\u015f noktas\u0131 olarak ifade edilen \u201cbar\u0131\u015f yurdu\u201d projeksiyonu; art\u0131k eski tan\u0131mlar\u0131ndan kurtularak, transandantal felsefenin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 \u00e7izdi\u011fi insan\u0131n, yery\u00fcz\u00fcnde d\u00fc\u015f\u00fcnce ve eylemlerinin do\u011frudan bir sonucu olarak umut edebilece\u011fi, ba\u015far\u0131labilir somut bir ama\u00e7 olarak ufukta g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. \u0130\u00e7inde ya\u015fanan \u00e7a\u011f\u0131n \u015fimdisinde m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclse bile, insan\u0131n potansiyeli ve fiilinin gelecekte umut edilen bar\u0131\u015f\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirece\u011fini eserleriyle gerek\u00e7elendirmesi, Kant fikriyat\u0131n\u0131n halefleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan yeni bir k\u00f6k kabul edilmesinde b\u00fcy\u00fck rol oynar.<\/p>\n\n\n\n<p>Kant\u2019\u0131n istikametini olu\u015fturdu\u011fu anahat, kendisinden sonrakilerin d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin \u015fekillenmesinde b\u00fcy\u00fck bir etki yarat\u0131r. Transandantal felsefenin \u2018ben\u2019, \u2018biz\u2019 ve \u2018o\u2019 boyutuna dair se\u00e7ilen ayd\u0131nlanma, cumhuriyet ve bar\u0131\u015f kavramlar\u0131n\u0131n, ba\u015fka filozoflarca ele al\u0131nmas\u0131 ve onlar\u0131n Kant g\u00fczergah\u0131nda a\u00e7t\u0131klar\u0131 yeni arterler, felsefe tarihinde \u2013bu \u00fc\u00e7 boyuta dair\u2013 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n ve kavram haritas\u0131n\u0131n daha da zenginle\u015fmesini sa\u011flar. Kant\u2019\u0131n ard\u0131ndan ilerleyen bu s\u00fcreci k\u0131saca belirtmek gerekirse; \u00f6ncelikle \u2018ben\u2019e ili\u015fkin Kant\u2019\u0131n geli\u015ftirdi\u011fi yakla\u015f\u0131m\u0131n Fichte taraf\u0131ndan yeniden ele al\u0131n\u0131p, d\u00fc\u015f\u00fcnsel k\u00f6klerine sad\u0131k kalarak farkl\u0131 bir bi\u00e7imde yorumlanmas\u0131, kayna\u011f\u0131n\u0131 Kant\u2019ta bulan ayd\u0131nlanma kavram\u0131na da yenilikler getirir. Fichte\u2019nin transandantal felsefenin merkezinde yer alan \u2018ben\u2019i farkl\u0131 yorumlamas\u0131; \u015feylere, ya\u015fama ve beraberli\u011fe ili\u015fkin konstelasyonda yeni filizlenmelerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Devam\u0131nda Hegel\u2019in bu g\u00f6vdeden yeni dallar meydana getirecek \u2018biz\u2019in \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne ve beraber ya\u015fam\u0131na ili\u015fkin yapt\u0131\u011f\u0131 katk\u0131lar, felsefeyi yaln\u0131zca \u2018ben\u2019e dair epistemolojik ve etik bir faaliyet olarak ele almay\u0131p; \u2018ben\u2019in \u00f6tesinde, \u2018biz\u2019in meydana getirilebilmesine daha somut geli\u015fim evreleri ekler. Kant\u2019\u0131n nihai gayesi olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc, u\u011fruna emek verilerek ger\u00e7ekle\u015fmesi temenni edilen t\u00fcm insanlar\u0131n bar\u0131\u015f i\u00e7erisinde ya\u015fama \u00fclk\u00fcs\u00fc, \u2018o\u2019nun bir ba\u015fka yorumu olarak, imtiyazs\u0131z s\u0131n\u0131fs\u0131z kayna\u015fm\u0131\u015f bir yery\u00fcz\u00fc hedefiyle Marx taraf\u0131ndan yeniden canland\u0131r\u0131l\u0131r. D\u00fcnya de\u011fi\u015ftik\u00e7e filozoflar\u0131n i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnyay\u0131 tekrar tekrar ele al\u0131p, yeni \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeler getirmesinin asla durmad\u0131\u011f\u0131 bu s\u00fcre\u00e7, d\u00fc\u015f\u00fcnmede oldu\u011fu kadar uygulamada da kendisini ispatlamak i\u00e7in haz\u0131rl\u0131klar\u0131na ba\u015flar.<\/p>\n\n\n\n<p>Filozoflar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin, tarihte e\u015fi g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir bi\u00e7imde, tarih yapanlar\u0131n vizyonunu belirledi\u011fi ve zaman\u0131 geldi\u011finde felsefi fikirlerin d\u00fcnyay\u0131 de\u011fi\u015ftirebilmede ne denli g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funu g\u00f6steren ilk ve en \u00f6nemli olay Lenin\u2019in s\u00fcr\u00fckleyicili\u011finde ger\u00e7ekle\u015fen devrimdir. D\u00fcnyan\u0131n i\u00e7inde bulundu\u011fu ko\u015fullardan rahats\u0131z olarak, ko\u015fullar\u0131n ancak ko\u015fulsuzdan hareketle ortaya \u00e7\u0131kart\u0131lacak bir hamleyle yeniden olu\u015fturulabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnen ve eyleyen bir grup insan; devrimin ger\u00e7ekle\u015fip kendi ko\u015fullar\u0131n\u0131 olu\u015fturmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcre\u00e7te, en \u00e7ok felsefeden, \u00f6zellikle de Kant\u2019\u0131n a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 yeni hatt\u0131n olu\u015fturdu\u011fu bu kavramlardan etkilenerek onlar\u0131 hayata ge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. \u0130nsan\u0131n d\u00fcnyada haysiyet sahibi bir canl\u0131 olabilme ve t\u00fcm ya\u015fam\u0131n\u0131 b\u00f6yle s\u00fcrd\u00fcrebilme yolunun ayd\u0131nlanmay\u0131 zorunlu k\u0131lmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla, \u00f6ncelikle e\u011fitime ve bu e\u011fitimi s\u00fcrekli k\u0131lacak bir sosyal \u00e7evrenin in\u015fa edilmesine \u00f6nem verdiler. Haysiyet sahibi insanlar\u0131n her birinin kendi \u015fimdileri ve gelecekleri \u00fczerinde karar verebilmelerinin yaln\u0131zca meclisler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla olabilece\u011fini, bu y\u00f6netimlerin ortak iradelerinin de ancak cumhuriyetler bi\u00e7iminde bir arada tutulabilece\u011fini idrak ederek, bunlar\u0131 s\u00fcratle hayata ge\u00e7irdiler. Bununla birlikte insan, ayd\u0131nlanma yolunda ilerlese ve bu yolda beraber y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc insanlarla ya\u015fam\u0131na dair m\u00fc\u015fterek karar verebilme iradesini ortaya koysa dahi; d\u00fcnyan\u0131n t\u00fcm insanlar\u0131 ortak idealde bir araya gelip, bar\u0131\u015f\u0131 yery\u00fcz\u00fcnde hakim k\u0131lmaya \u00e7abalamazsa, istikbalin tehlikeye girece\u011finin fark\u0131na vard\u0131lar. Ancak yery\u00fcz\u00fcndeki t\u00fcm insanlar\u0131 i\u00e7ine katacak d\u00fcnya devrimleri \u00e7a\u011f\u0131n\u0131 \u2013maalesef\u2013 ba\u015flatamay\u0131p, bunu kendilerinden sonrakilere vazge\u00e7ilemez bir \u00f6dev olarak b\u0131rakt\u0131lar. Bu nedenle g\u00f6r\u00fclmektedir ki; felsefenin ya\u015fama d\u00f6n\u00fc\u015fmesinde, Kant\u2019tan Marx\u2019a kadar ilerleyen g\u00fczergahta, kavramlar\u0131n yeni zaman ve mekanlarda, yeniden \u00f6zg\u00fcn bir bi\u00e7imde yorumlanmas\u0131nda filozoflar\u0131n d\u00fcnyaya yapt\u0131klar\u0131 katk\u0131lar kadar, d\u00fcnyay\u0131 eylemleriyle de\u011fi\u015ftirme azmi ve kararl\u0131\u011f\u0131nda olanlar\u0131n katk\u0131lar\u0131 da o denli b\u00fcy\u00fck olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir d\u00fc\u015f\u00fcnce ve eylem adam\u0131 olarak Lenin\u2019in, kendi zaman\u0131na ve mekan\u0131na yapt\u0131\u011f\u0131 ola\u011fan\u00fcst\u00fc katk\u0131lar d\u00fcnya a\u00e7\u0131s\u0131ndan takdire \u015fayand\u0131r. Ayr\u0131ca Kant\u2019\u0131n \u00fczerinde durdu\u011fumuz bu \u00fc\u00e7 kavram\u0131n\u0131 yorumlay\u0131p, \u00fclkesinin \u015fartlar\u0131 dahilinde kendine has bir \u00fcslupla icra edebilme cesareti de \u00e7ok de\u011ferlidir. Bununla birlikte, felsefenin y\u00fczy\u0131llar i\u00e7inde olu\u015fturdu\u011fu bu kavramlar, ne mutlu ki, i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z topraklarda \u015fahit oldu\u011fumuz devrimle de temell\u00fck edildi. B\u00f6ylece, sava\u015flarla s\u00fcrekli sald\u0131r\u0131 alt\u0131nda kalan bu toplumun insanlar\u0131n\u0131n, haysiyetlerini koruma amac\u0131yla ortaya koydu\u011fu direni\u015fin ba\u015far\u0131 kazanmas\u0131 ard\u0131ndan \u2013filozoflar\u0131n y\u00fczy\u0131llar boyunca i\u015fledi\u011fi kavramlara ihtiya\u00e7 has\u0131l olunca\u2013 kurulmakta olan yeni rejim, \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131na kendi \u00f6zg\u00fcn cevab\u0131n\u0131 vermi\u015f oldu. Nihayet ate\u015fi yak\u0131lan ayd\u0131nlanman\u0131n, ayd\u0131nlanma yolunda ortakla\u015fan vatanda\u015f iradesiyle koyulan yasalar\u0131n h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc cumhuriyetin ve hem yurtta hem de d\u00fcnyada bar\u0131\u015f\u0131n, y\u00fcz sene s\u00fcrecek m\u00fccadelesi ba\u015flam\u0131\u015f oldu. Bunun sonucunda, her \u00e7a\u011fda d\u00fcnyan\u0131n her yerinde \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcp yeniden yorumlanacak ve yenileriyle zenginle\u015ftirilecek felsefi kavramlar\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc g\u00fcc\u00fcne, kendi topraklar\u0131m\u0131zda da tan\u0131kl\u0131k etmi\u015f olduk. Ayr\u0131ca burada kavramlar\u0131 yaratanlar ve yorumlar\u0131yla geli\u015ftirenler kadar, bu kavramlar\u0131n hayata ge\u00e7mesine b\u00fcy\u00fck bir emekle \u00f6nderlik edenler de daima hat\u0131rlanacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Kant\u2019\u0131n 1724\u2019teki do\u011fumundan Lenin\u2019in 1924\u2019teki \u00f6l\u00fcm\u00fcne kadar, felsefi d\u00fc\u015f\u00fcncelerin politikalara bu denli etki ederek, h\u0131zl\u0131 ve keskin sonu\u00e7lar do\u011furdu\u011fu b\u00f6ylesi bir s\u00fcrecin tarihte nadiren sahnelenebilece\u011fini s\u00f6yleyebiliriz. 1924\u2019ten sonra d\u00fcnya, felsefenin git gide g\u00fcc\u00fcn\u00fcn azald\u0131\u011f\u0131, onun g\u00fcc\u00fc azald\u0131k\u00e7a d\u00fcnyan\u0131n daha da k\u00f6t\u00fcye gitti\u011fine dair kan\u0131lar\u0131n artt\u0131\u011f\u0131 bir yer haline geldi. Oysa Kant\u2019tan ilham\u0131n\u0131 alan t\u00fcm d\u00fc\u015f\u00fcncelerin ortak k\u00f6k\u00fcn\u00fcn, istikbalde d\u00fcnyan\u0131n daha iyi bir yer olaca\u011f\u0131 umudunu ta\u015f\u0131mas\u0131 nedeniyle, insanlar\u0131n bu y\u00f6ndeki \u00e7abas\u0131n\u0131 artt\u0131rmas\u0131 gerekirdi. Felsefenin ve dolay\u0131s\u0131yla filozoflar\u0131n d\u00fcnyay\u0131 de\u011fi\u015ftirme g\u00fcc\u00fcn\u00fcn t\u00fckendi\u011fi zann\u0131 art\u0131yor olsa bile; bu umumi manzara, filozoflar\u0131n d\u00fcnyan\u0131n gelece\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan, \u00e7a\u011fr\u0131ya cevap verebilecek g\u00fc\u00e7l\u00fc fikirler geli\u015ftirmesine engel te\u015fkil etmez. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u015fu an i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fcnya, buhran\u0131n\u0131 a\u015fmada kendisini de\u011fi\u015ftirecek fikirleri beklemektedir. Yak\u0131n ge\u00e7mi\u015fe bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, filozoflar\u0131n ve eylem insanlar\u0131n\u0131n d\u00fcnyay\u0131 bir bar\u0131\u015f yurdu haline getirme y\u00f6n\u00fcnde insanl\u0131\u011fa kazand\u0131rd\u0131klar\u0131 ortadad\u0131r. Filozoflar\u0131n d\u00fcnyan\u0131n de\u011fi\u015fmesine fikirleriyle yapt\u0131klar\u0131 katk\u0131lar, d\u00fcnyan\u0131n neresinde olurlarsa olsun, t\u00fcm felsefecilerin yolunu ayd\u0131nlatmaktad\u0131r. Bu vesileyle, felsefecilerin idrak etmekte oldu\u011fu bu iki y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fcn\u00fc tebrik ediyor; yery\u00fcz\u00fcndeki t\u00fcm insanlar i\u00e7in ayd\u0131nlanman\u0131n, beraberli\u011fin ve bar\u0131\u015f\u0131n tesis edilebilece\u011fine dair umuda katk\u0131 verebilmelerini temenni ediyorum.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p class=\"teaser\">Yazar: G\u00f6khan Sava\u015f 2024 y\u0131l\u0131n\u0131n 21 Ocak\u2019\u0131 Lenin\u2019in \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn 100. y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc ve 22 Nisan\u2019\u0131 Kant\u2019\u0131n do\u011fumunun 300. y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc olmas\u0131 vesilesiyle; felsefenin, bir zamanlar d\u00fcnyay\u0131 de\u011fi\u015ftirme y\u00f6n\u00fcndeki hamlelerin kayna\u011f\u0131nda nas\u0131l yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir kez daha hat\u0131rlamam\u0131z gerekiyor. 1724\u2019ten 1924\u2019e kadar d\u00fcnya, filozoflar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnsel verimlili\u011finden ve onlar\u0131n fikirleriyle d\u00fcnyay\u0131 fiilen de\u011fi\u015ftirmek amac\u0131yla harekete ge\u00e7enlerin co\u015fkusundan olduk\u00e7a etkilendi. &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":9249,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"spay_email":""},"categories":[36],"tags":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i1.wp.com\/turkiyekanttoplulugu.org\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Go\u0308khan-Savas\u0327-Fotog\u0306raf.jpg?fit=750%2C755","_links":{"self":[{"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9248"}],"collection":[{"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9248"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9248\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9250,"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9248\/revisions\/9250"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/9249"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9248"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9248"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9248"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}