{"id":8144,"date":"2022-11-07T10:43:05","date_gmt":"2022-11-07T07:43:05","guid":{"rendered":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/?p=8144"},"modified":"2022-11-08T10:52:49","modified_gmt":"2022-11-08T07:52:49","slug":"aklin-uykusu-canavarlar-yaratir","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/?p=8144","title":{"rendered":"“Akl\u0131n Uykusu Canavarlar Yarat\u0131r”"},"content":{"rendered":"\n

Yazar: Ayd\u0131n Gelmez<\/em><\/p>\n\n\n\n

Goya ve Kant; varolu\u015flar\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k 60 y\u0131l\u0131 kronolojik olarak kesi\u015fen, bu, biri resimde biri felsefede \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7m\u0131\u015f iki \u00e7a\u011fda\u015f fig\u00fcr\u00fcn birbirlerinden haberdar oldu\u011funa dair elimize ula\u015fm\u0131\u015f bir bilgi yok. Dahas\u0131 Goya\u2019n\u0131n Ayd\u0131nlanma ile ili\u015fkisi  de \u00e7eli\u015fik yorumlara a\u00e7\u0131k. Yine de bu iki fig\u00fcr\u00fcn ayn\u0131 \u00e7a\u011f\u0131n tininden pay ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Kendi pay\u0131ma, Los Caprichos<\/em>\u2019tan, daha do\u011frusu bu serideki resimlerden biri olan El sue\u00f1o de la raz\u00f3n produce monstruos<\/em>\u2019tan  (Akl\u0131n uykusu canavarlar yarat\u0131r) haberdar oldu\u011fum andan bu yana Goya\u2019n\u0131n bu resmiyle Kant\u00e7\u0131 ak\u0131l kavray\u0131\u015f\u0131 aras\u0131nda bir ili\u015fki kurma e\u011filimi, resmin ad\u0131n\u0131 ilk Ele\u015ftiri\u2019deki diyalektik ele\u015ftirisinin metaforu olarak, resmin kendisini ise  \u201ccanavar\u201d\u0131n ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 hem metafizik i\u00e7erimler hem de politik imalar \u00e7er\u00e7evesinde bir alegori olarak g\u00f6rme e\u011filimi ta\u015f\u0131yorum. \u00d6zetleyeyim.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Goya,<\/strong> El sue\u00f1o de la raz\u00f3n produce monstruos<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Kant\u2019a g\u00f6re felsefe insan akl\u0131n\u0131n temel sorular\u0131 olarak \u201cNeyi bilebilirim?\u201d \u201cNe yapmal\u0131y\u0131m?\u201d  ve \u201cNeyi umabilirim?\u201d sorular\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde insan\u0131n \u00f6zsel ereklerinin, temel ilgilerinin bilgisidir; felsefenin tarihi boyunca bu t\u00fcr bilgiler ortaya koydu\u011funu iddia eden felsefi \u00e7abalar ise metafizik ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda ele al\u0131n\u0131r. Bu tarihe bakan Kant birbirleriyle biteviye bir m\u00fccadele i\u00e7inde iki b\u00fcy\u00fck kamp g\u00f6r\u00fcr; bunlar metafizi\u011fi yok sayan ku\u015fkucular ve akl\u0131n kimi ba\u015far\u0131lar\u0131ndan hareketle ona hi\u00e7 eri\u015femeyece\u011fi payeler bi\u00e7en dogmatiklerdir.  Kant\u2019a g\u00f6re bu herc\u00fcmer\u00e7ten ya da onun diliyle, muharebe alan\u0131ndan \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n yolu, kavram\u0131n  gelenekselle\u015fmi\u015f anlam\u0131yla, metafizi\u011fin imkan\u0131n\u0131,  yani akl\u0131n deneyden ba\u011f\u0131ms\u0131z bilgiler ileri s\u00fcrme hakk\u0131n\u0131n dayana\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektir. Kant bunun ipucunu, g\u00fcne\u015f merkezli bir evren sistemiyle g\u00f6ky\u00fcz\u00fcndeki iki bin y\u0131ll\u0131k ilmekler y\u0131\u011f\u0131n\u0131na son veren Kopernikus\u2019tan al\u0131r ve bilgiler s\u00f6z konusu oldu\u011funda bilme nesnelerine bakmak yerine \u00f6znenin deneyi ve kim bilir, belki deneyden de fazlas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan bilme yetilerine odaklan\u0131r. Zira metafizi\u011fin imkan\u0131, ancak burada, bu yetilerin deneye dayanmayan bilgiler (Kant\u00e7a, sentetik a priori yarg\u0131lar<\/em>) ortaya koyabilmesinden ge\u00e7mektedir. E\u011fer ak\u0131l b\u00f6yle bilgiler ortaya koyam\u0131yorsa bir metafizik ve dolay\u0131s\u0131yla insan akl\u0131n\u0131n en y\u00fcksek ereklerinin bilgisini \u00fcretmek de olanaks\u0131zd\u0131r. B\u00f6ylece soru, ilk u\u011frak olarak, bilme yetilerinin bilgiyi nas\u0131l m\u00fcmk\u00fcn k\u0131ld\u0131\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Kant bu u\u011furda bilme yetilerinin bir analiti\u011fini<\/em> yapar ve (bilginin i\u00e7eri\u011fini olu\u015fturan) g\u00f6r\u00fcy\u00fc m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan \u201cduyusall\u0131k\u201d ile g\u00f6r\u00fclerdeki \u00e7e\u015fitlili\u011fi belirli kavramlar alt\u0131nda sentezleyen, b\u00f6ylece g\u00f6r\u00fclerden hareketle yarg\u0131larda bulunmam\u0131za olanak veren \u201canlama yetisi\u201dni ele al\u0131r. Buna g\u00f6re duyusall\u0131\u011f\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcler saf anlama yetisinin kavramlar\u0131 ya da kategorileri alt\u0131na (kendili\u011finden) yerle\u015ftirilerek deneyi olu\u015fturur. Dolay\u0131s\u0131yla deney (ve bunun sonucunda deneyin bilgisi) insan\u0131n bilme yetileri dolay\u0131m\u0131yla varl\u0131\u011fa gelir. Bununla birlikte, deneyin \u00f6zne taraf\u0131ndan sentezlendi\u011fi iddias\u0131, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015flerin temelinde bulunan ama deneyde verilemeyecek bir \u201ckendinde \u015fey\u201d kavram\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. B\u00f6ylelikle Kant\u2019\u0131n t\u00fcm felsefesini kat edecek, hem b\u00fcy\u00fck bir engel hem bereketli bir toprak olarak g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f ve kendine \u015fey ayr\u0131m\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar. B\u00fcy\u00fck bir engeldir, \u00e7\u00fcnk\u00fc Kant bilme s\u00f6z konusu oldu\u011funda yetilerin, ama esas olarak anlama yetisi kategorilerinin (duyusall\u0131k i\u00e7in ba\u015fka olanak yoktur zaten) ancak g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015flerle ilgisinde kullan\u0131lmas\u0131nda \u0131srar eder, yani kategorilerin kullan\u0131m\u0131 hep ko\u015fulludur. Ak\u0131l e\u011fer kategorileri g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015flerin \u00f6tesinde bir ko\u015fulsuza ula\u015fmak i\u00e7in kullan\u0131r ve ko\u015fulsuz kavramlara, yani idelere ula\u015f\u0131rsa olumsuz anlam\u0131yla diyalektik ya da \u201ckuruntunun mant\u0131\u011f\u0131\u201d ortaya \u00e7\u0131kar. Metafizi\u011fin geleneksel \u201ccanavarlar\u0131n\u0131n\u201d peyda oldu\u011fu yer de buras\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc burada ak\u0131l kategorilerin deneyle ilgisinde kullan\u0131lma ko\u015fuluna g\u00f6zlerini kapam\u0131\u015f  ve (olumsuz anlam\u0131yla) diyalekti\u011fe d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Dolay\u0131s\u0131yla akl\u0131n kendi kendisiyle \u00f6znel olarak u\u011fra\u015f\u0131rken d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc bu olumsuz diyalekti\u011fin \u201cakl\u0131n uykusu\u201dnun bir \u00fcr\u00fcn\u00fc oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir.  <\/p>\n\n\n\n

Burada biraz uzunca bir parantez a\u00e7al\u0131m ve buraya kadar teorik ak\u0131ldan ve bilme<\/em>den s\u00f6z etti\u011fimizi hat\u0131rlatal\u0131m.  Zira akl\u0131n ayn\u0131 zamanda pratik de oldu\u011fu, insan\u0131n (Dilthey\u2019\u0131n Locke ve Hume\u2019la birlikte Kant\u2019\u0131 yererken s\u00f6yleyece\u011fi gibi) damarlar\u0131nda saf akl\u0131n imbikten ge\u00e7mi\u015f \u00f6zsuyunun de\u011fil ger\u00e7ek kan\u0131n da dola\u015ft\u0131\u011f\u0131, insan\u0131n eyleyen, arzulayan bir varl\u0131k da oldu\u011fu g\u00f6sterildi\u011finde hem kategoriler hem de g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f ve kendinde \u015fey ayr\u0131m\u0131 ba\u015fka bir anlam kazan\u0131r:<\/p>\n\n\n\n

\u201cKategoriler d\u00fc\u015f\u00fcnmede<\/em> duyusal g\u00f6r\u00fcn\u00fcn ko\u015fullar\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildirler; tersine s\u0131n\u0131rs\u0131z bir alanlar\u0131 vard\u0131r ve yaln\u0131zca d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u015feyin bilgisi, nesnenin belirlenimi g\u00f6r\u00fcye gereksinir. G\u00f6r\u00fcn\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 yerde nesnenin d\u00fc\u015f\u00fcncesi \u00f6znenin ak\u0131l kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in hala ger\u00e7ek ve yararl\u0131 sonu\u00e7lar ta\u015f\u0131yor olabilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc akl\u0131n kullan\u0131m\u0131 her durumda her zaman nesnenin belirlenimine yani bilgiye de\u011fil, \u00f6znenin ve onun istencinin belirlenimine de y\u00f6nelir.\u201d[i]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Bu pasajdan ba\u015fl\u0131ca iki sonu\u00e7 \u00e7\u0131kar\u0131labilir: ilk olarak, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr olan\u0131n, ger\u00e7ekli\u011finden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak hala d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr olmas\u0131 i\u00e7in tek imk\u00e2n, duyusal g\u00f6r\u00fcn\u00fcn ko\u015fullar\u0131n\u0131 ihlal etti\u011finde bile hala kategorilerle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesidir; yani \u201cAkl\u0131n uykusunun yaratt\u0131\u011f\u0131 canavarlar\u201d ve hayaller de kategoriler olmaks\u0131z\u0131n varl\u0131\u011fa gelmez. (Ele\u015ftirinin negatif \u00f6devi akl\u0131n bunlar\u0131 bildi\u011fini \u00f6ne s\u00fcrerken i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc yan\u0131lg\u0131y\u0131 g\u00f6stermektir.) \u0130kinci olarak, anlama yetisi kategorilerinin sadece bilme yetisi ile de\u011fil arzulama yetisi ile de ili\u015fkisi vard\u0131r. Bir bilme nesnesine belirlenim kazand\u0131rmak i\u00e7in de\u011fil de insan\u0131n istemesinin belirlenmesi i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda anlama yetisi kategorileri, g\u00f6r\u00fcler olmaks\u0131z\u0131n hi\u00e7 de \u201cbo\u015f\u201d olmak zorunda de\u011fildir. B\u00f6ylece, Kant i\u00e7in teorik akl\u0131n d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc diyalekti\u011fi (nesnelerine teorik bir ger\u00e7eklik atfetmeden) verimli bi\u00e7imde kullanabilece\u011fi yeni bir yol a\u00e7\u0131l\u0131r. Heine\u2019nin, Kant\u00e7\u0131 teorik ak\u0131l ele\u015ftirisinin \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc deizmin cesedinin pratik ak\u0131l ele\u015ftirisi ile diriltildi\u011fi yollu ele\u015ftirisi bu \u00e7er\u00e7evede anla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Yeniden esasa d\u00f6nersek; metafizi\u011fin geleneksel \u201ccanavarlar\u201d\u0131 yan\u0131nda insan suretindeki canavarlar, bilhassa politik \u201ccanavarlar\u201d d\u00fc\u015f\u00fcnmek, akl\u0131n uykusunu ise kolektif bir g\u00f6rmeme\/bilmeme, daha k\u00f6t\u00fcs\u00fc g\u00f6rmezden gelme\/birlikte y\u00fcr\u00fcme olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmek bizim i\u00e7in neredeyse ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz. Ayn\u0131 ad\u0131m\u0131 Kant i\u00e7in de atabilir miyiz? Kant\u2019\u0131n politik canavarlar tasarlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 var sayabilir miyiz? Bu ad\u0131m\u0131 atmak birka\u00e7 bak\u0131mdan g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Zira Kant\u2019la aram\u0131zda tarihsel bir mesafe, dolay\u0131s\u0131yla siyasal deneyimlerimiz aras\u0131nda muazzam bir fark vard\u0131r. Kant da elbette barbarca sava\u015flar, despotik h\u00fck\u00fcmetler g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr, duymu\u015ftur, ama milyonlarca insan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcyle sonu\u00e7lanan d\u00fcnya sava\u015flar\u0131n\u0131 ve atom bombalar\u0131n\u0131, despot ya da tiran s\u00f6zc\u00fcklerinin, yanlar\u0131nda \u00f6vg\u00fc ifadesi olarak kalaca\u011f\u0131 diktat\u00f6rleri, Auschwitz\u2019i g\u00f6rmemi\u015ftir. Bunun yan\u0131nda Kant\u2019\u0131n isyan\u0131, devrimi  ve \u2013bir genel istencin olu\u015fumundan sonra \u201chalk\u0131n devletin y\u00f6neticisine kar\u015f\u0131 zor kullanma hakk\u0131 (s\u00f6zle ve eylemle itaatsizlik etme hakk\u0131) asla yoktur\u201d[ii]<\/a> demesine bak\u0131l\u0131rsa\u2013 itaatsizli\u011fi bile yasaklad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, ala\u015fa\u011f\u0131 edilmesi gereken bir barbar egemen fikri de yoktur. Ayr\u0131ca Kant, \u201cayd\u0131nlanm\u0131\u015f despotlar\u201d \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n ferdi olarak, devlet i\u00e7i siyasal iyile\u015fmeyi ve ayd\u0131nlanmay\u0131 asla a\u015fa\u011f\u0131dan yukar\u0131 de\u011fil, hep yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131 bir ilerleme olarak d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr. Burada \u201cyukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131\u201d da tepeden inme anlam\u0131na gelmez, kendisi de ayd\u0131nlanm\u0131\u015f egemenin, kamunun ayd\u0131nlanmas\u0131 i\u00e7in gerekli ara\u00e7lar\u0131 sa\u011flamas\u0131 anlam\u0131na gelir. \u00d6zetle Kant\u2019\u0131n siyasal \u00f6zne tasar\u0131m\u0131 da bizim sahip olabileceklerimizden ba\u015fkad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Burada \u00e7izdi\u011fimiz ve pek \u00e7ok tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131k bu karikat\u00fcre ra\u011fmen Kant felsefesi ile politik canavarl\u0131k aras\u0131nda iki bak\u0131mdan ili\u015fki kurulabilir: egemen ve uyruklar\/yurtta\u015flar bak\u0131m\u0131ndan. Kant\u2019a g\u00f6re fiili politikan\u0131n \u00f6devi  \u201cherkesin \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ba\u015fkalar\u0131n\u0131nki ile tutarl\u0131 k\u0131labilen yasalara g\u00f6re en b\u00fcy\u00fck insan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc tan\u0131yan bir anayasa\u201d[iii]<\/a> yaratmakt\u0131r. Bu bi\u00e7imsel ilke ko\u015fulsuz buyru\u011fun, insanlar\u0131n birbirleriyle etkile\u015fmek zorunda olan \u00f6zg\u00fcr \u00f6zneler olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesiyle ula\u015f\u0131lan politik bir uzant\u0131s\u0131d\u0131r. \u0130lkenin bi\u00e7imselli\u011fi egemenin, yurtta\u015flar\u0131n birbirleri kar\u015f\u0131s\u0131ndaki \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini tesis etmek ve korumak d\u0131\u015f\u0131nda, onlara herhangi bir \u201ciyi\u201dyi empoze edemeyece\u011fi anlam\u0131na gelir. Tam da bundan hareketle Kant d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilecek en b\u00fcy\u00fck despotizmin, kendi mutluluk ve iyi tasar\u0131m\u0131ndan yola \u00e7\u0131kan egemenin, edilgin birer \u00e7ocuk muamelesi yapt\u0131\u011f\u0131 uyruklar\u0131na, nas\u0131l mutlu olacaklar\u0131n\u0131 buyurdu\u011fu paternalist<\/em> h\u00fck\u00fcmet oldu\u011funu s\u00f6yler.[iv]<\/a> Yani egemen, akl\u0131n pratik ko\u015fulsuz buyruklar\u0131na g\u00f6zlerini kapat\u0131r, arzulama yetisinin olumsal bir i\u00e7eri\u011fini ko\u015fulsuz bir iyi olarak tasarlar ve uyruklar\u0131n kendi kendilerinin sahibi etkin birer \u00f6zne olduklar\u0131n\u0131 inkar eder. Bizim a\u015fina oldu\u011fumuz t\u00fcm diktat\u00f6rl\u00fcklerin m\u00fc\u015ftere\u011fidir bu. (Ama arg\u00fcman\u0131m\u0131za sad\u0131k kalmak ad\u0131na kast\u0131m\u0131z\u0131 da a\u015fmayal\u0131m. Zira, \u00f6rne\u011fin, Primo Levi \u0130talyan fa\u015fizminin bir gev\u015feklik ve dikkatsizli\u011fin \u00fcr\u00fcn\u00fc olmay\u0131p, adaletin bilin\u00e7li bir reddi oldu\u011fu, hesapl\u0131 yalanlar\u0131n \u00fczerine kurulu tiksindirici bir hukuk d\u00fczeni oldu\u011funu s\u00f6yler.)[v]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Egemen ve uyruk aras\u0131ndaki bu e\u015fitsiz ili\u015fkide uyru\u011fun su\u00e7u ise bir vasi olarak egemenin buyruklar\u0131na g\u00f6n\u00fcll\u00fckle riayet etmektir. Kant\u2019\u0131n \u201cAyd\u0131nlanma Nedir?\u201d yaz\u0131s\u0131nda dile getirdi\u011fi toyluk (unm\u00fcndigkeit<\/em>) uyruklar\u0131n bu tutumuna kar\u015f\u0131l\u0131k gelir. Herhangi bir alandaki \u201chakikati\u201d kendisine s\u00f6yleyen, buyuran bir egemen oldu\u011fu s\u00fcrece uyru\u011fun d\u00fc\u015f\u00fcnmesine gerek yoktur. \u201cToyluk hali \u00e7ok rahatt\u0131r\u201d[vi]<\/a> \u00e7\u00fcnk\u00fc. Ama bu rahatl\u0131k ayn\u0131 zamanda egemenin yapt\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6rmemek, onun adaletsiz fiillerine g\u00f6zlerini kapamak demektir ve bir masumiyet hali de de\u011fildir. Aksine bir su\u00e7 ortakl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Ne yapabilirler peki? Asl\u0131nda Kant\u2019\u0131n bu konudaki d\u00fc\u015f\u00fcnceleri etraf\u0131nda epey \u00e7etrefil tart\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ama bask\u0131n yorum, ayd\u0131nlanmam\u0131\u015f bir toplumda itaatten ba\u015fka se\u00e7enek bulunmad\u0131\u011f\u0131, her bask\u0131 rejiminin nihayetinde k\u0131sa \u00f6m\u00fcrl\u00fc olmak zorunda oldu\u011fu, g\u00f6rece ayd\u0131nlanm\u0131\u015f ve kamusal ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc sa\u011flanm\u0131\u015f bir toplumda ise kamusal ele\u015ftiri ile zamanla ilerleme sa\u011flanaca\u011f\u0131d\u0131r. Elbette bunlar, \u00f6rne\u011fin, Holokost gibi bir barbarl\u0131k kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7ok s\u00f6n\u00fck \u00f6nerilerdir. Yine de hi\u00e7 de\u011filse akl\u0131n politik bir c\u00fcr\u00fcm kar\u015f\u0131s\u0131nda uyumamas\u0131 gerekti\u011fi yetersiz olmakla birlikte, zorunlulu\u011funu say\u0131s\u0131z \u00f6rnekte kan\u0131tlam\u0131\u015f bir ba\u015flang\u0131\u00e7 ilkesi olarak kabul edilebilir.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

[i]<\/a> Kant, 2010, Ar\u0131 Usun Ele\u015ftirisi<\/em>, B167, \u00e7ev. Aziz Yard\u0131ml\u0131, \u0130stanbul: \u0130dea Yay\u0131nevi<\/p>\n\n\n\n

[ii]<\/a> Kant 2022, Politik Yaz\u0131lar<\/em>, s. 100, \u00e7ev. Ayd\u0131n Gelmez, Ankara: Dipnot Kitap<\/p>\n\n\n\n

[iii]<\/a> Kant, 2022, age, s. 85<\/p>\n\n\n\n

[iv]<\/a> Kant, 2022, age, s. 86<\/p>\n\n\n\n

[v]<\/a> Primo Levi, Periyodik Tablo<\/em>, s. 125, \u00e7ev. Feza \u00d6zemre, \u0130stanbul: K\u0131rm\u0131z\u0131 Kedi Yay\u0131nevi<\/p>\n\n\n\n

[vi]<\/a> Kant, 2022, age, s. 40<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yazar: Ayd\u0131n Gelmez Goya ve Kant; varolu\u015flar\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k 60 y\u0131l\u0131 kronolojik olarak kesi\u015fen, bu, biri resimde biri felsefede \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7m\u0131\u015f iki \u00e7a\u011fda\u015f fig\u00fcr\u00fcn birbirlerinden haberdar oldu\u011funa dair elimize ula\u015fm\u0131\u015f bir bilgi yok. Dahas\u0131 Goya\u2019n\u0131n Ayd\u0131nlanma ile ili\u015fkisi  de \u00e7eli\u015fik yorumlara a\u00e7\u0131k. Yine de bu iki fig\u00fcr\u00fcn ayn\u0131 \u00e7a\u011f\u0131n tininden pay ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Kendi pay\u0131ma, Los …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8146,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"spay_email":""},"categories":[36],"tags":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i1.wp.com\/turkiyekanttoplulugu.org\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/aydingelmezblog.jpg?fit=1600%2C1171","_links":{"self":[{"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8144"}],"collection":[{"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8144"}],"version-history":[{"count":5,"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8144\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8156,"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8144\/revisions\/8156"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/8146"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8144"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8144"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8144"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}