{"id":6501,"date":"2022-03-07T12:01:21","date_gmt":"2022-03-07T09:01:21","guid":{"rendered":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/?p=6501"},"modified":"2022-03-07T12:31:36","modified_gmt":"2022-03-07T09:31:36","slug":"kritik-ve-mantik-dersleri","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/?p=6501","title":{"rendered":"Kritik ve Mant\u0131k Dersleri"},"content":{"rendered":"\n

Yazar: Aliye Kovanl\u0131kaya<\/em><\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye Kant Toplulu\u011fu i\u00e7in bir blog yaz\u0131s\u0131 yazma daveti al\u0131nca elbette \u00e7ok memnun oldum, fakat yazamayaca\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6yledim. Vakit s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131 bir yana b\u0131rakacak olursak iki nedeni vard\u0131: \u0130lki, k\u0131sa vadede toparlay\u0131p yazabilece\u011fim bir konunun akl\u0131mda olmamas\u0131. \u0130kincisi, belki daha a\u011f\u0131r basan neden, blog yaz\u0131s\u0131n\u0131n ne oldu\u011fuyla, nas\u0131l yaz\u0131laca\u011f\u0131yla hi\u00e7bir tan\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131m\u0131n olmamas\u0131. Biraz konu\u015ftuk \u00fczerinde. Lisans d\u00fczeyindeki Kant felsefesi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 birazc\u0131k da olsa kolayla\u015ft\u0131racak yaz\u0131lar\u0131n hedeflendi\u011fini \u00f6\u011frendim. Yazma teklifi ve cesaretlendirmeleri i\u00e7in T\u00fcrkiye Kant Toplulu\u011fu temsilcilerine te\u015fekk\u00fcr ederim. Bu konuyla ilgili bi\u015feyler yazabilirdim, Kant okuyup anlaman\u0131n zorluklar\u0131 tan\u0131\u015f\u0131k oldu\u011fum \u015feylerdi. Elbette tutulmas\u0131n\u0131 pozitif olarak \u00f6nerebilece\u011fim bir yol yok. A\u015fa\u011f\u0131da okuyacaklar\u0131n\u0131z (okumay\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrseniz tabii) daha ziyade Kant okuma-anlama maceras\u0131nda genel olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m g\u00fc\u00e7l\u00fcklerden \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f notlar. Ve ba\u015ftan yapabilmi\u015f olsayd\u0131m daha az \u00e7ileli ve daha anlamaya imk\u00e2n veren bir okuma sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 zannetti\u011fim bir yol \u00f6nerisi.<\/p>\n\n\n\n

Lisans e\u011fitimine \u00f6ncesinde, felsefeye merakl\u0131 her gen\u00e7 gibi bir miktar tan\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131m vard\u0131 Kant d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle: Kopernik devrimi. \u015eimdilerde ilk kez Kant dersi verdi\u011fim \u00f6\u011frencilere soruyorum, Kant hakk\u0131nda yayg\u0131n olarak ne bilindi\u011fini. Genellikle \u00f6dev diyorlar. Kimse kolay kolay Kopernik devrimi demiyor: Devrimler art\u0131k unutuldu\u011fundan olsa gerek. Lisans ve y\u00fcksek lisans derslerinde Kant s\u0131k s\u0131k kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kt\u0131; genellikle derslerin ba\u015f\u0131nda. Daha \u00e7a\u011fda\u015f d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin metinlerine, daha g\u00fcncel tart\u0131\u015fmalara haz\u0131rl\u0131k mahiyetinde. Bu dersler sayesinde Kant\u2019\u0131n metinleriyle tan\u0131\u015fm\u0131\u015f oldum. Bu d\u00f6nemden akl\u0131mda kalan, \u00fczerine yaz\u0131lanlardaki form\u00fclasyonlar\u0131 Kant\u2019\u0131n metinlerinde bulmakta ne kadar zorland\u0131\u011f\u0131m, hatta ba\u015faramad\u0131\u011f\u0131m. Do\u011frudan Kant\u2019\u0131 anlamaya y\u00f6nelik okumalara ancak doktorada ba\u015flayabildim.  Bunu belirtmemin nedeni \u015fu: Kant okumaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131mda felsef\u00ee jargonla epeyce tan\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131m vard\u0131. Ve ba\u015fka t\u00fcrl\u00fcs\u00fc m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131ndan, bilmediklerimi bildiklerime bindirerek \u00f6\u011frenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordum. Bunun \u00e7\u0131kar yol olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 el yordam\u0131yla da olsa fark etmi\u015f olmal\u0131y\u0131m ki Kant\u2019tan okuduklar\u0131m\u0131 anlayabilmek i\u00e7in Leibniz\u2019e y\u00f6neldim. Kant\u2019\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnceleriyle gerekti\u011fi gibi tan\u0131\u015f\u0131k olsayd\u0131m 20.y\u00fczy\u0131lda yaz\u0131lan, bazen s\u0131ca\u011f\u0131 s\u0131ca\u011f\u0131na okuma ve tart\u0131\u015fma f\u0131rsat\u0131n\u0131 buldu\u011fumuz d\u00fc\u015f\u00fcnceleri o zaman yerli yerine oturtabilirdim, belki.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6ncelikle belirtmek isterim: Burada Kant\u2019\u0131 anlamaktan kast\u0131m, felsef\u00ee sisteminin b\u00fct\u00fcn\u00fc hakk\u0131nda bir resim olu\u015fturmak, bu sayede her alan\u0131na vak\u0131f olmak, vs. de\u011fil. Daha basit ve bu resmi lay\u0131k\u0131yla olu\u015fturabilmek i\u00e7in -yeterli olmamakla birlikte- zorunlu, daha \u201cavam\u201d bir konu: Kant\u2019\u0131n metinlerini okuyup anlayabilmek. \u015e\u00fcphesiz b\u00fct\u00fcne vak\u0131f olmak okunan metnin anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131racakt\u0131r. Fakat bu durum \u015funlar\u0131 g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rmaya kadar varmamal\u0131d\u0131r: Birincisi, b\u00fct\u00fcne vak\u0131f olmak i\u00e7in Kant \u00fczerine yaz\u0131lanlar\u0131 okumak, belki bu devir i\u00e7in daha faydal\u0131 olabilecek bir uyar\u0131, konu\u015fulanlar\u0131 dinlemek yetmedi\u011fi gibi gerekli de de\u011fildir; tek faydalar\u0131 okuyan\u0131 veya dinleyeni baz\u0131 konularla, baz\u0131 sorularla tan\u0131\u015ft\u0131rmalar\u0131d\u0131r. B\u00fct\u00fcnsel resim i\u00e7in yap\u0131lmas\u0131 gereken bellidir: Kant\u2019\u0131n epeyce metnini okuyup anlamak gerekir. \u0130kincisi, tek ba\u015f\u0131na b\u00fct\u00fcnsel resim kimseyi (hen\u00fcz) okumad\u0131\u011f\u0131 metinleri (zaten) anlam\u0131\u015f yapmaz. Dolay\u0131s\u0131yla Kant\u2019\u0131 anlamak veya anlamaktaki zorluklar dedi\u011fimde, basit, s\u0131radan bi\u015feyi, \u201cbasbaya\u011f\u0131\u201d metin okuyup anlamay\u0131 kast ediyorum.<\/p>\n\n\n\n

Kant okumaktaki g\u00fc\u00e7l\u00fcklerin en az\u0131ndan \u201cbizim durumumuzda\u201d ba\u015f\u0131nda gelenlerden olan \u201cdil bilme\u201d meselesi \u00fczerinde de -s\u00f6yleyecek \u00e7ok bi\u015fey bulamad\u0131\u011f\u0131mdan- fazla durmayaca\u011f\u0131m. Kant\u2019\u0131 hangi yaz\u0131l\u0131 dilde okuyorsak o dili iyice \u00f6\u011frenmek gerekiyor; anadil, mesela T\u00fcrk\u00e7e, dahil. Baz\u0131 durumlarda -her zaman de\u011fil- birka\u00e7 yaz\u0131l\u0131 dilde okuman\u0131n, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma imk\u00e2n\u0131 vermesi nedeniyle, faydas\u0131 oluyor; hatta bu kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar sayesinde o dili \u00f6\u011frenmeye de ba\u015flayabiliyoruz. Bunun i\u00e7in gereken ara\u00e7lara ula\u015fmak art\u0131k o kadar kolay ki \u2026<\/p>\n\n\n\n

Bununla birlikte Kant\u2019\u0131 okumak ve anlamaktaki (elbette benim kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m) g\u00fc\u00e7l\u00fckleri bir dil meselesi gibi ele almak istiyorum. Biraz daraltarak ve genel kabul g\u00f6ren yakla\u015f\u0131mla uyum i\u00e7inde kalarak s\u00f6yleyeyim, Kant\u2019\u0131 anlamak i\u00e7in Die Kritik der reinen Vernunft<\/em> (1781) adl\u0131 eserini anlamak ve yine ayn\u0131 tamlamayla bahsetti\u011fi projenin \u00e7er\u00e7evesini belirlemek gerekir. Dolay\u0131s\u0131yla Kant\u2019\u0131 okuyup anlamay\u0131, bu eseri merkeze alarak m\u00fclahaza etmek yanl\u0131\u015f olmayacakt\u0131r. Her (okunmaya de\u011fer) d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr gibi Kant\u2019\u0131n, her (okunmaya de\u011fer) eser gibi Die Kritik der reinen Vernunft<\/em>\u2019un (bundan b\u00f6yle \u201cKrV\u201d diyece\u011fim, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu eserin T\u00fcrk\u00e7e ad\u0131n\u0131n ne olmas\u0131 gerekti\u011fi apayr\u0131, \u00e7ok ciddi ve bence uzla\u015fma sa\u011flanmas\u0131 \u00e7ok zor bir konu) kendine has bir dili vard\u0131r. Dikkati \u00e7eken \u015fey ilk \u015fey (okurdan -h\u00e2l\u00e2 okuyan varsa- ricam, bunu ve takip edecekleri \u201cbenim dikkatimi \u00e7eken\u201d diye veya benzeri \u015fekilde anlamas\u0131; ben do\u011frudan o dilde yazarsam, yazmak giderek sa\u00e7mala\u015f\u0131yor, yazamaz hale geliyorum) bu dilin \u201cuzun c\u00fcmleli\u201d bir dil olmas\u0131d\u0131r. Uzun c\u00fcmle sorunu daha fazla dikkat edip, daha \u00e7ok vakit ay\u0131rmakla a\u015f\u0131labilir sadece (kolay oldu\u011funu s\u00f6ylemiyorum). \u0130kinci dikkat \u00e7eken \u015fey kelime zenginli\u011fi. \u00c7o\u011funlu\u011fu terim haline gelmi\u015f, Kant\u2019\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesini anlamak i\u00e7in sadece s\u00f6zl\u00fck anlam\u0131yla de\u011fil, y\u00fczeysel olarak de\u011fil, tam olarak anla\u015f\u0131lmas\u0131 gereken, bazen uzun uzun a\u00e7\u0131klanan bazen a\u00e7\u0131klanmayan kelimeler. \u00d6rnek verme gere\u011fi duymuyorum, Kant okurlar\u0131n\u0131n bu konuda bana kat\u0131lacaklar\u0131n\u0131 san\u0131yorum. Gerekirse terim indeksi olan herhangi bir KrV<\/em>\u2019ye bakmak yeterli olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Terim haline gelmi\u015f bu kelime zenginli\u011fini iki gruba (ikiye ay\u0131rmak her zaman en kolay\u0131 ve do\u011fruya en yak\u0131n\u0131 olmasa bile yanl\u0131\u015ftan en uzak olan\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in) ay\u0131rabiliriz: Tan\u0131\u015f\u0131k oldu\u011fumuz terimler ve tan\u0131\u015f\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z terimler. Tan\u0131\u015f\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z terimlerin bizim i\u00e7in ne b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7l\u00fck olu\u015fturdu\u011funu tecr\u00fcbe etmi\u015fizdir; hele Kant\u2019\u0131 anadilimiz olmayan veya vak\u0131f olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir dilde okumaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorsak. (KrV<\/em>\u2019deki terimlerin hepsiyle okumadan \u00f6nce tan\u0131\u015f\u0131k olanlar olabilir tabii; onlara birazdan gelece\u011fim.) Fakat bunlardan kaynaklanan okuma ve anlama zorlu\u011fu, san\u0131labilece\u011finin aksine, di\u011ferlerinden kaynaklanana nispetle o kadar da \u00fcstesinden gelinmez de\u011fil. S\u00f6z konusu kelime daha \u00f6nce kar\u015f\u0131la\u015fmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir kelime oldu\u011fundan, bilmedi\u011fimizi biliriz. Ve niyetimiz varsa anlam\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131z. \u00d6nceden tan\u0131\u015f\u0131k oldu\u011fumuz kelimeler zihnimizin \u00f6n\u00fcnde, sayesinde metnin o b\u00f6l\u00fcm\u00fcne ve ondan hareketle geri kalan\u0131na ula\u015fabilece\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcren \u015feffaf oldu\u011funu zannetti\u011fimiz bir t\u00fcr perde te\u015fkil eder KrV<\/em>\u2019nin anla\u015f\u0131lmas\u0131nda. Bildi\u011fimizi zannetti\u011fimizden ara\u015ft\u0131rma, \u00f6\u011frenme yolunu tutmaya gerek g\u00f6remeyiz. Baz\u0131lar\u0131n\u0131 g\u00fcndelik dilden tan\u0131r\u0131z bu kelimelerin, baz\u0131lar\u0131n\u0131 ba\u015fka -felsef\u00ee veya de\u011fil- metinlerden, derslerden, konu\u015fmalardan, vs. Bu durum s\u00f6z konusu terimin KrV<\/em> i\u00e7indeki anlam\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmeyi engellemekle kalmaz, onunla ili\u015fki i\u00e7indeki di\u011fer konular\u0131n (ki, genellikle eserin b\u00fct\u00fcn\u00fc) anla\u015f\u0131lamamas\u0131na da yol a\u00e7abilir. (Dolay\u0131s\u0131yla KrV<\/em> terminolojisini -bir \u015fekilde- KrV okumadan \u00f6\u011frenenlerin i\u015fleri- bu hesapla epeyce zor.)<\/p>\n\n\n\n

Peki ne yap\u0131labilir? Nas\u0131l bir yol tutulabilir? Ba\u015fta s\u00f6yledi\u011fim gibi, do\u011frudan bir \u00f6nerim yok. Sadece bir noktaya dikkat \u00e7ekmeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m. Konu\u015fulan, yaz\u0131l\u0131p okunan her dil gibi Kant\u2019\u0131n KrV<\/em>\u2019deki dili de durup dururken ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f, ba\u015fka dillerle akrabal\u0131\u011f\u0131 olmayan bir dil de\u011fil. Elbette bu dil de Kant\u2019\u0131n i\u00e7inde yeti\u015fti\u011fi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn ve ortam\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc; onlara indirgenemese de. Burada i\u015faret etmek istedi\u011fim, \u00f6nceki d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin Kant \u00fczerindeki etkisi de\u011fil; o daha ba\u015fka bir konu. \u0130kisinin paralel olmas\u0131 hi\u00e7 zorunlu de\u011fil. Mesela, d\u00fc\u015f\u00fcnceleri Kant \u00fczerinde \u00e7ok etkili olmas\u0131na ra\u011fmen Kant\u2019\u0131n dilinin do\u011frudan Locke\u2019tan feyz ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmemiz i\u00e7in bir neden yok. Kant\u2019\u0131n KrV<\/em>\u2019yi epeyce uzun bir zaman zarf\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz.  KrV\u2019nin yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nem \u00f6ncesinde, her birinin izlerini KrV<\/em>\u2019de bulabilece\u011fimiz yay\u0131nlanm\u0131\u015f bir\u00e7ok yaz\u0131s\u0131 da var elimizde. Bunlardan ba\u015fka, KrV<\/em>\u2019yi haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada verdi\u011fi derslerin notlar\u0131ndan, ba\u015fka a\u00e7\u0131lardan oldu\u011fu gibi, KrV<\/em>\u2019deki dilin anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in de yararlanabiliriz. O s\u0131ralarda verdi\u011fi antropoloji, metafizik, etik ve mant\u0131k derslerinin notlar\u0131 yaz\u0131\u015fmalar\u0131 ve \u00f6nceki eserleri kadar KrV<\/em>\u2019ye \u0131\u015f\u0131k tutacak \u015fekilde okunabilir. Bu derslerde Kant Leibniz-Wolff-Baumgarten \u00e7izgisini takip eder; ad\u0131n\u0131 verdi\u011fimiz derslerin ilk \u00fc\u00e7\u00fcnde ders materyali olarak \u00e7o\u011funlukla Baumgarten\u2019in metinlerinden, mant\u0131k i\u00e7in ise Baumgarten\u2019in hem \u00f6\u011frencisi hem de yak\u0131n dostu olan Meier\u2019in kitab\u0131ndan yararlan\u0131r. Baumgarten\u2019in Metafizik<\/em> kitab\u0131na \u015f\u00f6yle bir g\u00f6z gezdirmek bile Kant\u2019\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 metafizi\u011fin bizzat kendisini de\u011filse de \u015fekle \u015femaile b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f (bu y\u00fczden oldu\u011fu \u015fey olmaktan epeyce \u00e7\u0131km\u0131\u015f) m\u00fccessem halini g\u00f6rmeye yetecektir. Baumgarten\u2019in Latince eserinden yararlanarak Kant\u2019\u0131n Almanca yapt\u0131\u011f\u0131 dersler, sadece Kant\u2019\u0131n dilinin de\u011fil Almanca felsefe terminolojisinin olu\u015fumunu da etkilemi\u015f olmal\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bu ders notlar\u0131 aras\u0131nda KrV\u2019yi anlamaya en \u00e7ok yard\u0131m edece\u011fini zannettiklerim Meier\u2019in kitab\u0131n\u0131 temel alarak 40 y\u0131ll\u0131k zaman diliminde en az 32 kere verdi\u011fi mant\u0131k dersinin notlar\u0131d\u0131r. Kant\u2019\u0131n mant\u0131k notlar\u0131 dendi\u011finde ilk akla gelen, Kant\u2019\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda, eski \u00f6\u011frencisi Gottlob Benjamin J\u00e4sche taraf\u0131ndan Immanuel Kant\u2019\u0131n Mant\u0131\u011f\u0131<\/em> ad\u0131yla 1800 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan ve di\u011fer derlemelerden ay\u0131rt etmek i\u00e7in \u2018J\u00e4sche mant\u0131\u011f\u0131\u2019 diye an\u0131lan eserdir. Tek ba\u015f\u0131na bu eser bile, Kant\u2019\u0131n mant\u0131k derslerinin KrV<\/em>\u2019nin yap\u0131s\u0131n\u0131 nas\u0131l belirledi\u011fini, kullan\u0131lan dili nas\u0131l \u015fekillendirdi\u011fini g\u00f6rmeye yeterlidir. Eserin KrV<\/em>\u2019nin ilk bask\u0131s\u0131ndan dokuz y\u0131l sonra yay\u0131nlanm\u0131\u015f olmas\u0131 akl\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rabilir. Fakat Kant J\u00e4sche\u2019ye 40 y\u0131l boyunca geli\u015ftirerek verdi\u011fi dersle ilgili her \u015feyi -kenarlar\u0131na ve sat\u0131r aralar\u0131na notlar yazd\u0131\u011f\u0131 Meier\u2019in kitab\u0131 dahil olmak \u00fczere her \u015feyi- teslim etmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla sonra yay\u0131nlanm\u0131\u015f olmas\u0131 J\u00e4sche mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 KrV<\/em> sonras\u0131 bir eser yapmaya yetmez. Yine de notlardan hangilerinin Kant\u2019\u0131n hangi d\u00f6nemine ait oldu\u011fu ve J\u00e4sche\u2019nin eseri haz\u0131rlarken Kant\u2019\u0131n notlar\u0131n\u0131 ne kadar de\u011fi\u015ftirdi\u011fi sonu gelmeyecek bir tart\u0131\u015fma konusudur.<\/p>\n\n\n\n

Kant\u2019\u0131n mant\u0131k dersi notlar\u0131n\u0131n epeyce \u00e7ok say\u0131da derlemesi oldu\u011fu bilinmektedir. Bu notlar\u0131 birbirleriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak dersin i\u00e7eri\u011finde zamanla de\u011fi\u015fenleri tespit etmeye b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yetecektir. Notlar\u0131n incelenmesi, mant\u0131k derslerinde hi\u00e7 ara vermeden kulland\u0131\u011f\u0131 ve d\u00f6nemin yayg\u0131n kabul g\u00f6ren dilinin \u00f6rne\u011fi olan Meier\u2019in kitab\u0131yla Kant\u2019\u0131n KrV\u2019deki dili aras\u0131ndaki s\u00fcreklili\u011fi ve farklar\u0131 g\u00f6rmeye, b\u00f6ylece KrV dilini anlamaya yard\u0131m edebilir. Kant\u2019\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 kitap, Meier\u2019in Vernunftlehre<\/em> adl\u0131 eserinden, derslerde kullan\u0131lmas\u0131 i\u00e7in olu\u015fturulmu\u015f Auszug aus der Vernunftlehre<\/em> adl\u0131 daha k\u0131sa kitapt\u0131r. \u0130kisi de ayn\u0131 y\u0131lda, 1752\u2019de yay\u0131nlanm\u0131\u015f ve ikincisi yayg\u0131n olarak mant\u0131k derslerinde kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kant kitab\u0131 dersi verdi\u011fi ilk y\u0131llarda daha yak\u0131ndan takip etmi\u015f, giderek uzakla\u015fmakla birlikte tamamen b\u0131rakmam\u0131\u015f, \u00f6zellikle ana hatlar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde sad\u0131k kalm\u0131\u015ft\u0131r. (Dersi 1790\u2019larda alan \u00f6\u011frencilerin art\u0131k Meier\u2019in kitab\u0131n\u0131 edinme gere\u011fi duymad\u0131klar\u0131 s\u00f6ylenir.)  Kant KrV\u2019nin ilk bask\u0131s\u0131na yazd\u0131\u011f\u0131 \u201c\u00d6ns\u00f6z\u201d bu s\u00fcreklili\u011finin en \u00f6nemli \u00f6rne\u011fidir.<\/p>\n\n\n\n

Bu \u00d6ns\u00f6z\u2019e g\u00f6re Kant\u2019\u0131n muhtemel KrV okurlar\u0131ndan beklentisi, eseri hem Meier\u2019in kitab\u0131nda hem kendi verdi\u011fi mant\u0131k derslerinde s\u0131ras\u0131yla \u2018Elemantarlehre\u2019 (Temel \u00d6\u011freti) ve \u2018Methodenlehre\u2019 (Y\u00f6ntem \u00d6\u011fretisi) b\u00f6l\u00fcmlerin \u00f6ncesinde yer alan \u2018Erkenntnislehre\u2019 (Bilgi \u00f6\u011fretisi, a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 epistemoloji) b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde tesis edilen mant\u0131ksal k\u0131staslar\u0131n baz\u0131lar\u0131na g\u00f6re de\u011ferlendirmeleridir. Kendisi de b\u00f6yle yapar: \u0130ddias\u0131 odur ki, taml\u0131k (Vollst\u00e4ndigkeit<\/em>), kapsaml\u0131l\u0131k (Ausf\u00fchrlichkeit<\/em>), kesinlik (Gewi\u00dfheit<\/em>) ve mant\u0131ksal se\u00e7iklik (Deutlichkeit)<\/em> bak\u0131m\u0131ndan KrV\u2019nin hi\u00e7bir eksi\u011fi yoktur. Mant\u0131ksal se\u00e7ikli\u011fin sa\u011flanabilmesi i\u00e7in g\u00f6r\u00fcsel (estetik) kesinlikten bilerek \u00f6d\u00fcn vermi\u015ftir; \u00e7\u00fcnk\u00fc, Rahip Terrasson\u2019un s\u00f6z\u00fcnden hareketle vurgulayarak belirtti\u011fi gibi \u201cBu kadar se\u00e7ik olmas\u0131 gerekmeseydi bir\u00e7ok kitap daha da se\u00e7ik olurdu.\u201d (Axix) Taml\u0131k ve kapsaml\u0131l\u0131k, bilginin mant\u0131ksal m\u00fckemmelli\u011fini (Vollkommenheit<\/em>) nicelik (Quantit\u00e4t<\/em>) bak\u0131m\u0131ndan de\u011ferlendirmenin iki \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcd\u00fcr. Se\u00e7iklik bilginin niteli\u011fi (Qualit\u00e4t<\/em>), kesinlik ise modalitesi (Modalit\u00e4t<\/em>) a\u00e7\u0131s\u0131ndan m\u00fckemmelli\u011fidir. T\u0131pk\u0131 Meier gibi Kant\u2019a g\u00f6re de bilginin mant\u0131ksal m\u00fckemmellikleri aras\u0131nda en temel olan\u0131, izafet (Relation<\/em>) bak\u0131m\u0131ndan haiz olabilece\u011fi do\u011frulu\u011fudur (veya hakikati, Wahrheit<\/em>). Kant\u2019\u0131n KrV\u2019ye yazd\u0131\u011f\u0131 ilk \u00d6ns\u00f6z\u2019de bilginin bu m\u00fckemmelli\u011finden hi\u00e7 bahsetmemesinin bir nedeni olsa gerektir.<\/p>\n\n\n\n

Velhas\u0131l, eserin mant\u0131ksal iklimiyle tan\u0131\u015fmay\u0131 sa\u011flamas\u0131 nedeniyle, Kant\u2019\u0131n uzun y\u0131llar boyunca verdi\u011fi mant\u0131k derslerinin notlar\u0131yla ve derslerde kulland\u0131\u011f\u0131 kitapla beraber okunmas\u0131, Kritik der reinen Vernunft<\/em>\u2019un dilinin anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in na\u00e7izane \u00f6nerimdir.<\/p>\n\n\n\n

Metinler:<\/p>\n\n\n\n

https:\/\/korpora.zim.uni-duisburg-essen.de\/kant\/aa09\/Inhalt9.html<\/a><\/p>\n\n\n\n

Lectures on Logic<\/em>, \u00c7ev. ve Ed. J. M. Young, The Cambridge Edition of the Works of Immanuel Kant, Cambridge University Press, 2004.<\/p>\n\n\n\n

Auszug aus der Vernunftlehre<\/em>, G. F. Meier, Halle, 1752.<\/p>\n\n\n\n

https:\/\/korpora.zim.uni-duisburg-essen.de\/kant\/meier\/<\/a><\/p>\n\n\n\n

Excerpt from the Doctrine of Reason<\/em>, G. F. Meier, \u00e7ev. A. Bunch, Bloomsbury Publishing Plc., 2016.<\/p>\n\n\n\n

\u201cKant\u2019\u0131n Mant\u0131k Felsefesi \u0130\u00e7in Miras\u0131\u201d, R. Pozzo, \u00c7ev. B. Tatar, Bilimname<\/em> VI, 2004\/3, s. 187-200.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yazar: Aliye Kovanl\u0131kaya T\u00fcrkiye Kant Toplulu\u011fu i\u00e7in bir blog yaz\u0131s\u0131 yazma daveti al\u0131nca elbette \u00e7ok memnun oldum, fakat yazamayaca\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6yledim. Vakit s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131 bir yana b\u0131rakacak olursak iki nedeni vard\u0131: \u0130lki, k\u0131sa vadede toparlay\u0131p yazabilece\u011fim bir konunun akl\u0131mda olmamas\u0131. \u0130kincisi, belki daha a\u011f\u0131r basan neden, blog yaz\u0131s\u0131n\u0131n ne oldu\u011fuyla, nas\u0131l yaz\u0131laca\u011f\u0131yla hi\u00e7bir tan\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131m\u0131n olmamas\u0131. Biraz konu\u015ftuk …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6502,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"spay_email":""},"categories":[36],"tags":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i2.wp.com\/turkiyekanttoplulugu.org\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/PHOTO-2021-03-03-10-42-33.jpg?fit=1342%2C1600","_links":{"self":[{"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6501"}],"collection":[{"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6501"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6501\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6507,"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6501\/revisions\/6507"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6502"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6501"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6501"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6501"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}