{"id":6233,"date":"2021-06-12T00:08:11","date_gmt":"2021-06-11T21:08:11","guid":{"rendered":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/?p=6233"},"modified":"2021-06-12T00:08:15","modified_gmt":"2021-06-11T21:08:15","slug":"wir-denken-selten-bei-dem-licht-an-finsternis-bizler-isikta-karanligi-nadiren-dusunuruz","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/?p=6233&lang=en","title":{"rendered":"\u2018\u2019 Wir denken selten bei dem Licht an Finsternis\u2026\u2019\u2019 (\u2026Bizler \u0131\u015f\u0131kta, karanl\u0131\u011f\u0131 nadiren d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcz\u2026)"},"content":{"rendered":"\n

-Immanuel Kant[*]<\/a><\/p>\n\n\n\n

*This article is written in Turkish.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Author: Eric Rose<\/em><\/p>\n\n\n\n

Bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcn, ortak d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imi i\u00e7erisinden \u00e7\u0131karak bize yeni bir d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imi verdi\u011fi noktalar\u0131 anlatmak, \u00e7o\u011fu zaman d\u00fc\u015f\u00fcnce kuram\u0131n\u0131 anlatmaktan daha yal\u0131n ve etkilidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bi\u00e7imde bir soruyu cevaplama bi\u00e7imimiz, ba\u015fka d\u00fc\u015f\u00fcncelerin zemininde ilerler ve bu etkiden kurtulmak hi\u00e7 de kolay de\u011fildir.  Bu durum, bilim i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Bilimin tarihsel ilerleyi\u015finde reddedemedi\u011fimiz en temel g\u00f6r\u00fc\u015f, bilimin kendi nesnesini tasar\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 ve nesneyi ortaya koyarkenki s\u00fcre\u00e7te d\u00fc\u015f\u00fcnsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme u\u011frad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bizler art\u0131k ne antik \u00e7a\u011flar gibi bir tasar\u0131ma \u2018\u2019bilimsellik\u2018\u2019 atfeder ne de onlar\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde bilimsel bir \u2018\u2019g\u00f6zlem\u2019\u2019 ger\u00e7ekle\u015ftiririz. Ancak hala, antik \u00e7a\u011fda ortaya konan tek bir \u015fey \u00fczerine yorumda bulunuruz: \u2018\u2019Nesnenin do\u011fas\u0131.\u2019\u2019<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Immanuel Kant\u2019\u0131 anlatman\u0131n en iyi yollar\u0131ndan biri bu ser\u00fcvendeki \u00f6nemli d\u00fc\u015f\u00fcnce ayr\u0131m noktas\u0131n\u0131 vurgulamak oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc i\u00e7erisinde bulundu\u011fumuz bilimin, d\u00fc\u015f\u00fcnce temellerini de\u011fi\u015ftiren ve onu tekrar kendi kriti\u011fini yapmaya sevk eden bu zorunlu d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imini anlamak, Kant\u2019\u0131n i\u00e7erisinde bulundu\u011fu d\u00f6nemin bilimini ve \u015fu andaki bilimi anlaman\u0131n anahtar\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bilim etkinli\u011fini ara\u015ft\u0131rmaya ba\u015flayan bir okuyucunun, bu kavramdan ba\u015fl\u0131ca \u00e7\u0131kartt\u0131\u011f\u0131 sonu\u00e7, asl\u0131nda okuyucunun en b\u00fcy\u00fck yan\u0131lg\u0131lar\u0131ndan birini de gizler. Bilim \u00e7o\u011fu zaman, insan\u0131n kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda olan objeler d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ve bu objelerin ortaya koydu\u011fu d\u00fczeni ara\u015ft\u0131rma giri\u015fimi olarak anlamland\u0131r\u0131l\u0131r. Bu nesneler, ilk ba\u015fta zamana tabii gibidirler. Nesneler bozulur, de\u011fi\u015fir ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrler. Bununla birlikte ayn\u0131 zamanda sabit ve bozulmayan bir hakikat bilgisi ortaya koymaktad\u0131rlar. Dikkatli bir okuyucunun yakalad\u0131\u011f\u0131 bir sorun, asl\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihinin de en b\u00fcy\u00fck sorunudur. Hem de\u011fi\u015fen hem de sabit bir hakikat veren bu \u015feyler nas\u0131l var olabilir? Hem de\u011fi\u015fim hem de mutlakl\u0131k ayn\u0131 anda bir tasar\u0131m veya objede bulunabilir mi?<\/p>\n\n\n\n

Kant\u2019\u0131n yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 kriti\u011fin amac\u0131, bilimsel d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcn temel zeminini bulmak oldu\u011fu gibi, bilim ile ortaya konan veya en az\u0131ndan konmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan metafizik \u00fczerine de konu\u015fmakt\u0131r. Bu y\u00fczden o daima bilimin de s\u0131n\u0131r\u0131nda konu\u015fur. Okuyucunun ilk ba\u015fta anlad\u0131\u011f\u0131 do\u011fan\u0131n nesneleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, do\u011faya ilk neden atfeden bu okuyu\u015f bi\u00e7imi, ona dayal\u0131 olan zorunlu bir ontoloji teorisini de beraberinde getirir. Ancak nedenler ve onlar\u0131 ortaya koyan her kavram, kendi temelini \u015fekillendiren bir \u00f6n ko\u015fula ihtiya\u00e7 duyar. Bu asl\u0131nda Sokrates ve Sophoslar aras\u0131ndaki en temel ayr\u0131m\u0131 da bize hat\u0131rlat\u0131r. Antik d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyas\u0131ndaki en b\u00fcy\u00fck tart\u0131\u015fmalardan birisi olan hakikatin aktar\u0131m\u0131 sorunu, bir do\u011fa nesnesinin hakikatini bilmeyi ve aktarmay\u0131 da bar\u0131nd\u0131r\u0131r. Ve ister bilim insan\u0131, isterseniz bilim etkinli\u011fi \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnen bir kimse olun, bir \u015feyleri bildi\u011fimizi ve aktarabildi\u011fimizi savunmak zorundas\u0131n\u0131zd\u0131r. Ancak b\u00f6yle bir bilim, bir bilgi verdi\u011fini iddia edebilir.<\/p>\n\n\n\n

18.yy\u2019da David Hume\u2019un do\u011fay\u0131 anlama bi\u00e7imimize ve ara\u015ft\u0131rma olanaklar\u0131m\u0131za yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc temel ele\u015ftiri, d\u00f6nem biliminin d\u00fc\u015f\u00fcnce kriti\u011fine ihtiya\u00e7 duydu\u011fumuzu hat\u0131rlatt\u0131. \u0130\u015fte tam burada, kavram\u0131 bi\u00e7imlendirme \u015feklimiz olan bilgi ara\u00e7lar\u0131, yorumlamalar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan birbirinden ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 tekrar g\u00fcndeme geldi. Ger\u00e7ekten de bilgi ara\u00e7lar\u0131m\u0131z\u0131 kullanma bi\u00e7imimiz bu kadar farkl\u0131 iki metafizik temeli mi ortaya koymaktad\u0131r?<\/p>\n\n\n\n

Burada gizli bir birliktelik belirir; d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihinin iki ucunda yer alan ve nesne \u00fczerine konu\u015fan Emprizm ve Rasyonalizm ayn\u0131 temel \u00fczerinde y\u00fckselirler. Ve bu y\u00fckseli\u015fi fark eden de Immanuel Kant olmu\u015ftur. Her iki g\u00f6r\u00fc\u015fte nesne ve ger\u00e7ekli\u011fin do\u011fas\u0131 \u00fczerine yola koyulurlar ve bu sorularla ilgili kendi postulatlar\u0131ndan hareketle di\u011fer \u00f6nermelerini \u00e7\u0131kar\u0131mlarla \u00fcretirler. Nesne diye adland\u0131r\u0131lan bir varl\u0131\u011f\u0131n kendi ba\u015f\u0131na \u2018\u2019mevcut oldu\u011funu\u2019\u2019 s\u00f6ylemek ister tasar\u0131msal isterse deneysel olsun, ayn\u0131 anlamdad\u0131r. Ancak bu durum Immanuel Kant\u2019a gelene kadar netlikle bir kriti\u011fe u\u011framam\u0131\u015ft\u0131r. Eski d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015fte, objenin ger\u00e7ekli\u011fi sa\u011flam bir ba\u015flang\u0131\u00e7 olarak kabul edilerek, objektif olan\u0131n s\u00fcbjektif formuna, yani bilgi ve tasar\u0131m formuna ge\u00e7i\u015fini g\u00f6sterir. Oysa bu ge\u00e7i\u015f hi\u00e7 de kabul edilen kadar kolay olamaz. Bizler nesneler hakk\u0131ndaki belli bir ili\u015fkiye objektiflik y\u00fckleriz. \u00dcst\u00fcne \u00fcstl\u00fck bu objektifli\u011fi \u2018\u2019varl\u0131\u011f\u0131n \u00f6zniteli\u011fi\u2019\u2019 sayar\u0131z. [1]<\/a> <\/p>\n\n\n\n

Peki ama bilgiye uyan ve ayn\u0131 zamanda onda ayr\u0131 olarak varl\u0131\u011fa gelen bir objeden s\u00f6z edildi\u011finde ne anlar\u0131z ki?   Kant\u2019\u0131n ilk itiraz\u0131 “nesnelerin t\u00fcm\u00fc” hakk\u0131nda genel ge\u00e7er ve zorunlu bilgiyi, sistematik bir doktrin i\u00e7inde verme iddias\u0131d\u0131r. Eserinin “kategorilerin Transendental Ded\u00fcksiyonu” b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde bu sorunu temellendirir ve cevapland\u0131r\u0131r. Kant\u2019a g\u00f6re, do\u011fa yasalar\u0131n\u0131n zorunluluk kayna\u011f\u0131 insan\u0131n zihni ve kategorileridir. Objelerin d\u00fczeninin bize dayatt\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imi de\u011fildir. Objeler asla olduklar\u0131 gibi bilinemezler. Bu nedenle objelerin olu\u015fturdu\u011funa inand\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve objeler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yine kendini kan\u0131tlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etti\u011fimiz bu mutlak uzay\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 da art\u0131k ne objelere ne de geometrik kurgular\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131 yasalar\u0131 meydana getirmemizi sa\u011flarlar.<\/p>\n\n\n\n

 Asl\u0131nda bilimin \u00f6nermelerinin olduk\u00e7a belirgin sonu\u00e7lar i\u00e7erdi\u011fine dair g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u00f6nyarg\u0131m\u0131z bulunur. Bilimin \u00f6nermeleri daima bir konum ve zamanda ger\u00e7ekle\u015fen olgularla ba\u011flant\u0131l\u0131 olaylar\u0131 a\u00e7\u0131klar gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

’21 A\u011fustos 2017’de ABD’nin Stayton konumunda saat 10:17’de tam g\u00fcne\u015f tutulmas\u0131 oldu.<\/em>‘<\/p>\n\n\n\n

 Ancak do\u011frudan g\u00f6zlemledi\u011fimizi iddia etti\u011fimiz bu g\u00f6zlemimizde, mant\u0131ksal bir problem bulunur. ‘\u0130nd\u00fcksiyon Problemi\u2018 olarak bilinen bu problem g\u00f6re,  bir g\u00f6zlem her zaman g\u00f6zleme a\u00e7\u0131k olsa bile, sonucun b\u00f6yle g\u00f6zlemlenece\u011fine dair bir kesinlik bar\u0131nd\u0131ramaz.<\/p>\n\n\n\n

 Bu \u00f6rne\u011fe ek olarak bilim, sonu\u00e7lar\u0131 mutlak olarak verilen ve do\u011frudan g\u00f6zlemlenemeyecek olaylar hakk\u0131nda da \u00f6nermelerde bulunur. [2]<\/a>  <\/p>\n\n\n\n

‘Yakla\u015f\u0131k 13.78 milyon y\u0131l \u00f6nce evrenimiz Big Bang olarak adland\u0131r\u0131lan uzamsal geni\u015fleme ile ba\u015flad\u0131.<\/em>‘       <\/p>\n\n\n\n

Bu noktadan sonra duyular\u0131m\u0131z\u0131n \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131kan ancak yine de onlara ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bi\u00e7imde ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 gereken bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f bi\u00e7imine ihtiya\u00e7 duyar\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

Bir bilimsel nesneye dair kavram nas\u0131l belirlenmekte ve deney denilen etkinlik nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fmektedir? Kant, bu sorulara cevap bulabilmek ad\u0131na kendi postulatlar\u0131n\u0131 in\u015fa etti..<\/p>\n\n\n\n

Kant, deney \u00fczerine g\u00f6r\u00fc\u015flerini \u201aT\u00fcm Sentetik Yarg\u0131lar\u0131n En \u00dcst \u0130lkesi \u00dczerine\u2018 <\/em>ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda \u00f6zetler. Deney, kavramlara dayan\u0131larak olu\u015fturulmu\u015f olan bir senteze dayan\u0131r. Kavram olmadan bilgi meydana gelemez. Ve bir \u015feyi bilme iddias\u0131na zorunlu olarak tabii olan bilim insanlar\u0131 da, zorunlu olarak deney \u00f6ncesinde belirli kavramlara sahip olmak zorundad\u0131rlar. B\u00f6ylece deneysel veri \u00fczerine bir bilgi edindiklerini iddia edebilirler. Bu da \u015funu g\u00f6sterir; deney, kendi formunun dayand\u0131\u011f\u0131 ilkeleri, yani fenomenlerin sentezindeki temel kurallar\u0131n\u0131, a priori olarak temellendirmektedir. Kurallar\u0131n objektif ge\u00e7erlili\u011fi, zorunlu ko\u015fullar olarak her zaman deneyin i\u00e7inde hatta onun imkanlar\u0131nda g\u00f6sterilebilir. \u00d6yle ki bu ba\u011flant\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda sentetik a priori asla m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Sentetik yarg\u0131lar, genel olarak deney imkanlar\u0131n\u0131n ko\u015fullar\u0131, ayn\u0131 zamanda deney objesinin imkanlar\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 da i\u00e7erir. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce birlikteli\u011fi, zamana ait olmakl\u0131kla mutlak bi\u00e7imde ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Bu bak\u0131mdan, Immanuel Kant \u00f6zellikle orta \u00e7a\u011f i\u00e7erisinde geli\u015fen bilimsel g\u00f6r\u00fc\u015ften farkl\u0131 olan \u00e7ok \u00f6nemli bir noktay\u0131 hat\u0131rlat\u0131r. Bilim ve d\u00fc\u015f\u00fcnce zaman\u0131n ontik s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde ger\u00e7ekle\u015febilir. Bu nedenle onun d\u0131\u015f\u0131nda bir nesneler d\u00fcnyas\u0131 veya nesnelerle kurulu olan bir \u00f6nceden belirli nesneler d\u00fcnyas\u0131 var olamamaktad\u0131r. \u0130nsan\u0131n i\u00e7erisinde bulundu\u011fu zaman, deneyin objesini ve bizim d\u00fc\u015f\u00fcnce imkan\u0131m\u0131z\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. Kant\u2019\u0131n bize bah\u015fetti\u011fi en \u00f6nemli noktalardan biri de buras\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Immanuel Kant\u2019\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce zemini bize hakikate dair konu\u015ftu\u011fumuzu s\u00f6yledi\u011fimiz her dilsel \u00f6nerme ve hakikate do\u011fru yol ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etti\u011fimiz her eylemimiz m\u00fckemmellik araman\u0131n b\u00fcy\u00fck sorununu dile getirmektedir. M\u00fckemmelli\u011fe ba\u011fl\u0131 olan Bilim, Kant ile birlikte geride b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f ve kendi kendini tamamlay\u0131c\u0131 ve \u00f6nceden a\u00e7\u0131k ve se\u00e7ik \u015fekilde bilinebilirli\u011fi olmayan nesnelerle kurgulanan yeni bir bilim metafizi\u011fi, ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.  Ayr\u0131ca bu bilim, i\u00e7inde bulundu\u011fumuz s\u00f6zde Modern Bilim\u2019in  temelinde yer almaya devam etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

[1]<\/a> Ernst Cassirer, Kant\u2019\u0131n Ya\u015fam\u0131 ve \u00d6\u011fretileri, \u00e7ev: Do\u011fan \u00d6zlem, \u0130nk\u0131lap yay. S.185.<\/p>\n\n\n\n

[2]<\/a> Paul Hoyningen-Huene, Sagt die Physik die Wahrheit?, \u0130nformation Philosophie Zeits. 01\/2021.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

[*]<\/a> Erdmann (Hg.), Reflexionen Kants zur Anthropologie. Aus Kants handschriftlichen Aufzeichnungen (=Reflexionen Kants zur kritischen Philosophie, Band 1), hg. von Benno Erdmann, 1882.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

-Immanuel Kant* *This article is written in Turkish. Author: Eric Rose Bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcn, ortak d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imi i\u00e7erisinden \u00e7\u0131karak bize yeni bir d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imi verdi\u011fi noktalar\u0131 anlatmak, \u00e7o\u011fu zaman d\u00fc\u015f\u00fcnce kuram\u0131n\u0131 anlatmaktan daha yal\u0131n ve etkilidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bi\u00e7imde bir soruyu cevaplama bi\u00e7imimiz, ba\u015fka d\u00fc\u015f\u00fcncelerin zemininde ilerler ve bu etkiden kurtulmak hi\u00e7 de kolay de\u011fildir.  Bu …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6193,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"spay_email":""},"categories":[89],"tags":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/turkiyekanttoplulugu.org\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/profil1-1.jpg?fit=500%2C354","_links":{"self":[{"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6233"}],"collection":[{"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6233"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6233\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6235,"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6233\/revisions\/6235"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6193"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6233"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6233"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6233"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}