{"id":11494,"date":"2026-01-06T13:01:57","date_gmt":"2026-01-06T10:01:57","guid":{"rendered":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/?p=11494"},"modified":"2026-01-06T13:06:18","modified_gmt":"2026-01-06T10:06:18","slug":"kantci-etigin-sorunlari","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/?p=11494","title":{"rendered":"Kant\u00e7\u0131 Eti\u011fin Sorunlar\u0131"},"content":{"rendered":"\n

Yazar: Kutlu Tuncel<\/em><\/p>\n\n\n\n

Yalan s\u00f6ylemek veya insanlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrmek neden k\u00f6t\u00fcd\u00fcr? Kant\u00e7\u0131 etik[1]<\/a> bu gibi sorulara olduk\u00e7a a\u00e7\u0131k bir cevap verir. Bu cevap a\u00e7\u0131k oldu\u011fu kadar bir a\u00e7\u0131dan felsefe-\u00f6ncesi veya sa\u011fduyusal sezilerimizin en az\u0131ndan bir k\u0131sm\u0131na uymas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan olduk\u00e7a dikkat \u00e7ekicidir; bu, Kant\u00e7\u0131 eti\u011fin g\u00fc\u00e7l\u00fc yan\u0131n\u0131 olu\u015fturur. Ne var ki, bu cevap sorunlardan m\u00fcnezzeh de\u011fildir. Bu yaz\u0131da Kant\u00e7\u0131 eti\u011fin g\u00fc\u00e7l\u00fc yanlar\u0131 ile birlikte sorunlar\u0131na i\u015faret edilecektir.<\/p>\n\n\n\n

Kant\u00e7\u0131 eti\u011fe g\u00f6re, yalan s\u00f6ylemek ve insan \u00f6ld\u00fcrmek gibi fiiller, Kant\u2019\u0131n \u2018kategorik buyruk\u2019 dedi\u011fi \u015feyin ihlalleridir. Bu noktada \u015fu vurgulanmal\u0131d\u0131r: kategorik buyru\u011fun kendisi, \u2018\u00f6ld\u00fcrme!\u2019 veya \u2018yalan s\u00f6yleme!\u2019 gibi bir yasa de\u011fildir, o bu genel yasalar\u0131 do\u011furan bir t\u00fcr \u2018meta-yasa\u2019d\u0131r: faillerin tikel eylemleri ile de\u011fil, bu eylemlerle ilgilenen yasalarla ilgilenen bir yasa.[2]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Kategorik buyruk nedir? Kant bunun i\u00e7in en az d\u00f6rt form\u00fclasyon \u00f6nermi\u015ftir. Bu yaz\u0131 kapsam\u0131nda bu form\u00fclasyonlardan ancak biriyle ilgilenece\u011fim: Evrensel Yasa. <\/em>Buna g\u00f6re: \u2018Yaln\u0131zca, ayn\u0131 zamanda onun evrensel bir yasa olmas\u0131n\u0131 isteyebilece\u011fin bir ilkeye g\u00f6re davran!\u2019[3]<\/a> Bu form\u00fclasyon bize \u015funu s\u00f6yler: e\u011fer davran\u0131\u015f\u0131n\u0131z\u0131n ilkesi evrenselle\u015ftirilemiyorsa, yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u015fey ahlaken yanl\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu d\u00fc\u015f\u00fcnceyi kavramak i\u00e7in \u015f\u00f6yle bir durum d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Paraya ihtiyac\u0131n\u0131z var ve geri \u00f6de(ye)meyece\u011finizi bilmenize ra\u011fmen birisinden bor\u00e7 para istiyorsunuz. Bor\u00e7 alabilmeniz i\u00e7in bor\u00e7 verecek ki\u015fiye \u2018borcu geri \u00f6deyece\u011fim\u2019 demeniz gerekir. \u015eimdi Kant bizden yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015feyin evrensel bir yasa haline geldi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmemizi ister; yani herkesin, her paraya ihtiyac\u0131 oldu\u011fu durumda, borcunu geri \u00f6deme niyeti ger\u00e7ekten olmaks\u0131z\u0131n bor\u00e7 istemeye ve bor\u00e7 veren ki\u015fiyi kand\u0131rmaya<\/em> te\u015febb\u00fcs etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnelim. (Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce deneyine literat\u00fcrde k\u0131saca \u2018evrenselle\u015ftirilebilirlik testi\u2019 denilmektedir.) Bu durumda bor\u00e7 verme\/s\u00f6z verme m\u00fcessesesinin kendisi ortadan kalkacakt\u0131r; zira sizin kand\u0131rarak bor\u00e7 almaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z ki\u015fi de tam da sizle ayn\u0131 niyete sahiptir\u2014yani, o da ba\u015fka birinden yalan s\u00f6yleyerek para koparmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla siz ona yalan s\u00f6yleyerek borcunuzu geri \u00f6deyece\u011finizi taahh\u00fct etti\u011finizde size ancak g\u00fclecek ve para falan vermeyecektir. Dolay\u0131s\u0131yla, ahlaken yanl\u0131\u015f fiiliniz evrenselle\u015ftirilebilirlik testinden ge\u00e7emez. Bu neyi g\u00f6sterir? Sizin davran\u0131\u015f\u0131n\u0131z, bir ahlaki m\u00fcessesenin \u2018bedavac\u0131\u2019s\u0131n\u0131n (freerider<\/em>) davran\u0131\u015f\u0131d\u0131r: edinmeyi planlad\u0131\u011f\u0131n\u0131z avantaj ancak ve ancak di\u011ferleri ahlaki kural\u0131 takip eder ve sadece siz istisnai olarak bu kural\u0131 ihlal ederseniz ger\u00e7ekle\u015fecektir.<\/p>\n\n\n\n

E\u011fer ahlak kurallar\u0131 Evrensel Yasa buyru\u011funda temellendirilecekse, buradan \u00e7\u0131karmam\u0131z gereken ders \u015fudur: ahlak kurallar\u0131 herkes i\u00e7in e\u015fit \u00f6l\u00e7\u00fcde ba\u011flay\u0131c\u0131d\u0131r. Bu a\u00e7\u0131klama olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr; zira bu, bana g\u00f6re herkeste var olan \u2018e\u015fitlik\u00e7i\u2019 sezimize tam olarak oturur. Di\u011fer bir deyi\u015fle, \u015fimdi bu sezimiz ve Kant \u015funu s\u00f6yler: ahlak kurallar\u0131 \u00f6n\u00fcnde herkes e\u015fittir<\/em>\u2014kimse \u2018bedavac\u0131\u2019 olamaz!<\/p>\n\n\n\n

Yukar\u0131da s\u00f6yledi\u011fim gibi, bu a\u00e7\u0131klama g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr, ancak sorunlardan m\u00fcnezzeh de\u011fildir. Bana g\u00f6re en a\u00e7\u0131k problemlerden biri, evrenselle\u015ftirilebilirlik testinin en az\u0131ndan baz\u0131 \u00f6rneklerde d\u00fczg\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmamas\u0131d\u0131r. \u00d6ncelikle, bu test bazen \u2018aldat\u0131c\u0131 negatifler\u2019 (fake negatives<\/em>) verir. Trafi\u011fe yakalanmamak i\u00e7in i\u015ften 1 saat erken \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131m\u0131 varsay\u0131n. \u015eimdi bu hareketimi evrenselle\u015ftirilebilirlik testine sokal\u0131m: herkesin b\u00f6yle yapt\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnyada ben gene trafi\u011fe tak\u0131l\u0131r\u0131m ve istedi\u011fim avantaj\u0131 elde edemem. O zaman i\u015ften erken \u00e7\u0131k\u0131p eve erken varma te\u015febb\u00fcs\u00fcm ahlaken yanl\u0131\u015f m\u0131d\u0131r? Bu sonu\u00e7 kabul edilemez.[4]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Bu noktada, \u2018aldat\u0131c\u0131 negatifler\u2019 itiraz\u0131na kar\u015f\u0131 belki \u015fu s\u00f6ylenebilir. Buradaki sorunsalla\u015ft\u0131rma veya itiraz yan\u0131lt\u0131c\u0131d\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc a\u00e7\u0131k\u00e7a eti\u011fin konusu olmayan bir davran\u0131\u015f\u0131 (yani, i\u015ften 1 saat erken \u00e7\u0131k\u0131p eve erken varmay\u0131) \u2018evrenselle\u015ftirilebilirlik testi\u2019ne sokmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r; ne var ki, bu testi ancak eti\u011fin konusu olan davran\u0131\u015flar\u0131ma uygulayabilirim.[5]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Bu itiraz k\u0131smen hakl\u0131d\u0131r; buna g\u00f6re, i\u015ften 1 saat erken \u00e7\u0131k\u0131p \u00e7\u0131kmamam\u0131n ahlakl\u0131 veya ahlaks\u0131z de\u011fil \u2018ahlakd\u0131\u015f\u0131\u2019 (amoral<\/em>) bir mesele oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Buna kar\u015f\u0131n, bu cevap \u015fu \u00f6l\u00e7\u00fcde makul de\u011fildir: s\u0131n\u0131rlar\u0131 \u00f6nceden belirlenmi\u015f ve tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131k olmayan bir \u2018ahlaki davran\u0131\u015flar havuzu\u2019 yoktur. \u015e\u00fcphesiz, insan \u00f6ld\u00fcrmek\/\u00f6ld\u00fcrmemek bu havuza dahildir. Peki, et yemek\/yememek? Kant\u2019\u0131n zaman\u0131nda Kant\u2019\u0131n kendisi dahil muhtemelen et yemek\/yememek meselesi \u2018ahlakd\u0131\u015f\u0131\u2019 olarak de\u011ferlendirilmi\u015ftir; g\u00fcn\u00fcm\u00fczde baz\u0131lar\u0131 hala, bunun ahlak\u0131n konusu olmad\u0131\u011f\u0131 konusunda \u0131srarc\u0131d\u0131r; ancak vegan veya vejetaryen birine g\u00f6re, et yemek\/yememek ahlak alan\u0131n\u0131n konusudur.<\/p>\n\n\n\n

Bunun yan\u0131 s\u0131ra, Evrensel Yasa ahlaki m\u00fcesseslere ili\u015fkin eylemlerin d\u0131\u015f\u0131nda \u2018do\u011fal davran\u0131\u015flar\u2019a da uygulanmal\u0131d\u0131r, ancak bunun nas\u0131l yap\u0131laca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k de\u011fildir. \u00d6rne\u011fin yukar\u0131daki \u00f6rnekte bor\u00e7 isteme ve borcu geri \u00f6deyece\u011fine s\u00f6z verme, bor\u00e7 isteme\/s\u00f6z verme m\u00fcessesine ili\u015fkin bir davran\u0131\u015ft\u0131r. Ancak baz\u0131 davran\u0131\u015flar herhangi toplumsal veya ahlaki m\u00fcesseselere referans vermez, aksine \u2018do\u011fal\u2019d\u0131rlar. \u00d6rne\u011fin, insan \u00f6ld\u00fcrmek.[6]<\/a> \u015eimdi \u015f\u00f6yle bir durumu d\u00fc\u015f\u00fcnelim: biri \u2018ye\u015fil g\u00f6zl\u00fc olan herkesi \u00f6ld\u00fcr!\u2019 gibi bir ilkeyi benimsemi\u015f olsun. Burada fail, herhangi bir m\u00fcessesenin \u2018bedavac\u0131\u2019s\u0131 de\u011fildir veya herhangi bir ahlaki kural\u0131 istismar etmez. Bu durumda pek\u00e2l\u00e2 en az\u0131ndan tutarl\u0131 olarak bu ilkeyi benimseyebilir; yani, bu ilke evrenselle\u015ftirebilirlik testinden ge\u00e7ebilir.<\/p>\n\n\n\n

Bu \u2018do\u011fal davran\u0131\u015flar\u2019 itiraz\u0131na kar\u015f\u0131 \u015f\u00f6yle bir cevab\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcyorum. \u2018Ye\u015fil g\u00f6zl\u00fc olan herkesi \u00f6ld\u00fcr!\u2019 belki \u00e7eli\u015fki do\u011furmaks\u0131z\u0131n evrenselle\u015ftirilebilir, ancak Kant\u2019\u0131n burada evrenselle\u015ftirilebilirlik testinden bekledi\u011fi \u015fey bizim bu ilkeyi \u2018rasyonel bir \u015fekilde \u00e7eli\u015fkisiz istememiz\u2019dir (buna k\u0131saca \u2018rasyonel isteme \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc\u2019 diyelim). E\u011fer Kant\u2019\u0131n do\u011fal davran\u0131\u015flara kar\u015f\u0131 cevab\u0131 \u2018rasyonel isteme \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc\u2019 olacaksa, bu cevap \u015f\u00f6yle bir \u015fey s\u00f6yleyecektir: her rasyonel fail, e\u011fer patolojik bir \u015fekilde kumarbaz de\u011filse, kendisinin (veya belki sevdi\u011fi birinin) de pek\u00e2l\u00e2 ye\u015fil g\u00f6zl\u00fc olarak do\u011fabilece\u011fini, dolay\u0131s\u0131yla ye\u015fil g\u00f6zl\u00fcleri \u00f6ld\u00fcrmeyi istemenin rasyonel olamayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnebilir.[7]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Bu cevap ilk bak\u0131\u015fta makul g\u00f6r\u00fcnmektedir; ancak sorun \u015fudur. Kant dar\/istisnas\u0131z (strict\/unremitting<\/em>) ve geni\u015f\/erdemsel (wide\/meritorious<\/em>) g\u00f6revler aras\u0131nda ayr\u0131ma gitmektedir. Dar g\u00f6revlerin ihlali do\u011frudan \u00e7eli\u015fki do\u011furur; geni\u015f g\u00f6revlerin ihmali ise do\u011frudan \u00e7eli\u015fki do\u011furmamakla birlikte, bu g\u00f6revleri ihmal etmek rasyonel bir \u015fekilde istenemez.[8]<\/a> \u00d6rne\u011fin, \u00f6rne\u011fin insan \u00f6ld\u00fcrmemek dar bir g\u00f6revdir, yani hi\u00e7bir ko\u015fulda ihlal edilmemelidir. Buna kar\u015f\u0131n, \u00f6rne\u011fin ba\u015fkalar\u0131na yard\u0131m etmek geni\u015f bir g\u00f6revidir, yani bu g\u00f6rev ihlal edilmemesi gereken bir yasa\u011f\u0131 de\u011fil, benimsenmesi gereken bir politikay\u0131 betimler; e\u011fer b\u00f6yle olmasayd\u0131 ba\u015fkalar\u0131na yard\u0131m etmedi\u011fim her an, ahlaken kusurlu bir fiil i\u015fliyor olurdum, ki bu mant\u0131kl\u0131 de\u011fildir. Kant\u2019\u0131n bu ayr\u0131m\u0131yla birlikte, \u2018rasyonel isteme \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc\u2019 cevab\u0131n\u0131n sorunu a\u00e7\u0131\u011fa kavu\u015fur: Kant\u2019a g\u00f6re, insan \u00f6ld\u00fcrmenin sadece d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi<\/em> \u00e7eli\u015fki do\u011furacakt\u0131r zira bu dar bir g\u00f6revdir, rasyonel isteme \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc ise bize ancak geni\u015f g\u00f6revleri verebilir. Di\u011fer bir deyi\u015fle, bu cevap ile birlikte Kant\u2019taki kesin g\u00f6revlerin bir k\u0131sm\u0131, e\u011fer do\u011fal davran\u0131\u015flara ili\u015fkin ise, geni\u015f g\u00f6revlere d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Dolay\u0131s\u0131yla, bana g\u00f6re \u2018do\u011fal davran\u0131\u015flar\u2019 Evrensel Yasa i\u00e7in ger\u00e7ekten bir sorun olu\u015fturuyor gibi g\u00f6z\u00fckmektedir. Bunu ayr\u0131ca Kant\u2019\u0131n intihara (bu da do\u011fal bir davran\u0131\u015ft\u0131r) kar\u015f\u0131 arg\u00fcman\u0131nda takip edebiliriz. Bu arg\u00fcman maalesef ki ikna edici de\u011fildir. Burada b\u00fct\u00fcn arg\u00fcman\u0131 detayl\u0131ca tart\u0131\u015fmaya a\u00e7mam m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil, ancak \u015funa i\u015faret etmem yeterlidir. Evrensel Yasa form\u00fclasyonunda (yukar\u0131da al\u0131nt\u0131lad\u0131k) intihar\u0131 evrenselle\u015ftirilemez yapan hi\u00e7bir \u015fey yoktur. Kant Evrensel Yasa form\u00fclasyonunu verdikten hemen sonra (daha kesin olarak, bir paragraf sonra), biraz h\u0131zl\u0131ca ve yeterli a\u00e7\u0131klama sunmaks\u0131z\u0131n, Evrensel Do\u011fa Yasas\u0131<\/em> form\u00fclasyonuna ge\u00e7er. Buna g\u00f6re davran\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131n ilkesi evrensel bir do\u011fa yasas\u0131ym\u0131\u015f gibi olmal\u0131d\u0131r. Kant\u2019\u0131n intihara kar\u015f\u0131 arg\u00fcman\u0131n\u0131n ana fikri de do\u011fan\u0131n canl\u0131lar\u0131n kendisini korumas\u0131n\u0131 ama\u00e7lad\u0131\u011f\u0131,<\/em> bu y\u00fczden bir canl\u0131n\u0131n kendisini yok etmesinin, yani intihar\u0131n, do\u011fan\u0131n ama\u00e7sall\u0131\u011f\u0131<\/em>na ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu ve dolay\u0131s\u0131yla intihar\u0131n evrensel bir do\u011fa yasas\u0131 haline getirilemeyece\u011fidir.[9]<\/a> Burada problematik olan \u015feyler \u015funlard\u0131r: (1) Evrensel Yasadan Evrensel Do\u011fa Yasas\u0131na ge\u00e7i\u015f a\u00e7\u0131k de\u011fildir; ilk ba\u015fta, Evrensel Do\u011fa Yasas\u0131 form\u00fclasyonu ana fikre hi\u00e7bir \u015fey katm\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in Kant ayn\u0131 tematik \u00fczerinde serbest bir \u015fekilde kalem oynat\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, bu y\u00fczden a\u00e7\u0131k olmama hali mazur g\u00f6r\u00fclebilir; (2) Evrensel Do\u011fa Yasas\u0131 Kant\u2019\u0131n intihar yasa\u011f\u0131n\u0131n temel dayana\u011f\u0131d\u0131r ve bu noktada Evrensel Yasa form\u00fclasyonu bir \u015fey s\u00f6yleyemez; dolay\u0131s\u0131yla, Evrensel Do\u011fa Yasas\u0131 fikrinin ba\u015ftaki mazur g\u00f6r\u00fclebilirli\u011fi bozulacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Sonu\u00e7 olarak, Kant\u2019\u0131n Evrensel Yasa form\u00fclasyonu, bir a\u00e7\u0131dan ahlaki sezilerimizi \u2018aklamas\u0131\u2019 veya \u2018rasyonel olarak geli\u015ftirmesi\u2019 bak\u0131m\u0131ndan olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7l\u00fc bir cevapt\u0131r. Ancak yukar\u0131da g\u00f6sterdi\u011fimi umuyorum ki bu cevap sorunlardan m\u00fcnezzeh de\u011fildir. Bu duruma kar\u015f\u0131, Kant\u00e7\u0131 eti\u011fin merkezine Evrensel Yasa form\u00fclasyonunu de\u011fil de \u0130nsanl\u0131k form\u00fclasyonunu[10]<\/a> ge\u00e7irmek bir cevap olabilir.[11]<\/a> Ne var ki, her ne kadar bu yaz\u0131 kapsam\u0131nda tart\u0131\u015fmak m\u00fcmk\u00fcn olmasa da \u0130nsanl\u0131k form\u00fclasyonu da sorunlardan m\u00fcnezzeh de\u011fildir. Bu form\u00fclasyona dair en temel sorunlardan biri, \u00f6yle g\u00f6r\u00fcnmektedir ki, insan-olmayan hayvanlar\u0131n onlara kar\u015f\u0131 g\u00f6revlerimiz olacak ahlaki \u00f6zneler olmas\u0131n\u0131 imk\u00e2ns\u0131z k\u0131lmas\u0131d\u0131r.[12]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Bitirirken, \u015funu s\u00f6ylemek isterim: bu yaz\u0131 ile okurda uyand\u0131rmak istedi\u011fim duygu Kant\u00e7\u0131 eti\u011fe ili\u015fkin bir hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 de\u011fil, yeni ara\u015ft\u0131rmalar yapmaya ili\u015fkin heyecand\u0131r. Bana g\u00f6re, felsefe tarihi, kendisi de felsefe oldu\u011fu i\u00e7in, \u2018sorunlar\u2019 tarihidir. Tam tersini d\u00fc\u015f\u00fcnelim: filozoflar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerinde hi\u00e7bir sorun veya anlamsal belirsizlik, buna g\u00f6re, olmas\u0131n. Bana kal\u0131rsa, bu durumda, felsefe tarihi \u00e7al\u0131\u015fmak tamamen vakit kayb\u0131 olurdu. Dolay\u0131s\u0131yla, Kant\u00e7\u0131 eti\u011fin sorunlar\u0131 bizi felsefe ve felsefe tarihi yapmaya \u00e7a\u011f\u0131ran bir i\u015farettir. Kant\u00e7\u0131 etikte yap\u0131lacak daha \u00e7ok i\u015f var!\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Kaynak\u00e7a<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Korsgaard, C. (2018). Fellow Creatures: Our Obligations to the Other Animals<\/em>. New York: Oxford University Press.<\/p>\n\n\n\n

Korsgaard, C. (2013). \u2018Kant\u2019s Formula of Universal Law\u2019. Ethical Theory: An Anthology, Second Edition<\/em>, Shafer-Landau (ed.), 499-509. Oxford: W\u0131ley-Blackwell.<\/p>\n\n\n\n

Kant, I. (2006). Groundwork of the Metaphysics of Morals<\/em>. Mary Gregor (\u00e7ev.). New York: Cambridge University Press. <\/p>\n\n\n\n

Langton, R. (1992). \u2018Duty and Desolation\u2019, Philosophy <\/em>67 (262): 481-505.<\/p>\n\n\n\n

Korsgaard, C. (1986). \u2018The Right to Lie: Kant on Dealing with Evil\u2019, Philosophy and Public Affairs<\/em> 15 (4): 325-349.<\/p>\n\n\n\n

Wood, A. (2008). Kantian Ethics<\/em>. New York: Cambridge University Press.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

[1]<\/a> Kant\u2019\u0131n eti\u011fi ile Kant\u00e7\u0131 etik ayr\u0131m\u0131n\u0131 Wood\u2019dan ald\u0131m. Cf. Wood (2008: 1) \u015f\u00f6yle der: \u2018Kant\u2019\u0131n eti\u011fi Kant\u2019\u0131n kendisi taraf\u0131ndan ortaya konulmu\u015f bir teoridir. [\u2026] Kant\u00e7\u0131 etik Kant felsefesinin temel ruhu ile form\u00fcle edilen bir teoridir; bu teori Kant\u2019\u0131n ahlak felsefesindeki kavray\u0131\u015flar\u0131ndan (insights<\/em>) faydalan\u0131r ve bunlar\u0131 kabul eder. [\u2026] [Ama] Kant\u00e7\u0131 etik sadece Kant\u2019\u0131n ne s\u00f6yledi\u011fi de\u011fildir.\u2019<\/p>\n\n\n\n

[2]<\/a> Cf. Korsgaard (2018: 120) \u015f\u00f6yle der: \u2018Kategorik buyruk bize do\u011frudan \u015funu ya da bunu yapmam\u0131z\u0131 ya da yapmamam\u0131z\u0131 s\u00f6ylemez. Bunun yerine, bize hangi ilkelerin do\u011fru bi\u00e7imde \u015funu ya da bunu yapmam\u0131z\u0131 (ya da yapmamam\u0131z\u0131) s\u00f6yledi\u011fini nas\u0131l belirleyece\u011fimizi g\u00f6sterir.\u2019<\/p>\n\n\n\n

[3]<\/a> Evrensel yasa ve devam\u0131ndaki bor\u00e7 almak i\u00e7in yalan s\u00f6yleme \u00f6rne\u011fi i\u00e7in bak. Kant (2006: 31-2).<\/p>\n\n\n\n

[4]<\/a> Bu itiraz i\u00e7in bak. Wood (2008: 71-2).<\/p>\n\n\n\n

[5]<\/a> Wood (2008: 73-4) itiraz\u0131 k\u0131smen bu \u015fekilde savu\u015fturur.<\/p>\n\n\n\n

[6]<\/a> Do\u011fal ve m\u00fcessesel (conventional<\/em>) davran\u0131\u015flar ayr\u0131m\u0131n\u0131 Korsgaard\u2019dan ald\u0131m. Bak. Korsgaard (2013: 503).<\/p>\n\n\n\n

[7]<\/a> Bu cevap Rawls\u2019\u0131n \u2018bilgisizlik pe\u00e7esi\u2019 fikrinden geli\u015ftirilmi\u015ftir. Buna g\u00f6re, bir insan\u0131n (ye\u015fil veya siyah g\u00f6zl\u00fc olmak gibi) do\u011fal \u00f6zellikleri tamamen rassald\u0131r, ve her rasyonel fail, bir toplum s\u00f6zle\u015fmesi in\u015fa ederken, bilgisizlik pe\u00e7esi alt\u0131ndaym\u0131\u015f gibi davranmal\u0131d\u0131r: yani bu s\u00f6z konusu rassal \u00f6zelliklere dayanarak, keyfi ayr\u0131cal\u0131klar edinme fikri makul ve adil de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

[8]<\/a> Bu ayr\u0131m i\u00e7in bak. Kant (2006: 31-33).<\/p>\n\n\n\n

[9]<\/a> Bak. Kant (2006: 30-1).<\/p>\n\n\n\n

[10]<\/a> Bak. Kant (2006: 38).<\/p>\n\n\n\n

[11]<\/a> Literat\u00fcrde yayg\u0131n tepki Kant\u00e7\u0131 eti\u011fin Evrensel Yasay\u0131 k\u0131smen ihmal edip \u0130nsanl\u0131k form\u00fclasyonuna odaklanmas\u0131 gerekti\u011fidir. Bunun i\u00e7in bak. Korsgaard (1986), Langton (1992), Wood (2008).<\/p>\n\n\n\n

[12]<\/a> Kant\u2019\u0131n insan-olmayan hayvanlara kar\u015f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerinin faydal\u0131 bir \u00f6zeti ve tart\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in bak. Korsgaard (2018: b\u00f6l. 5-6).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yazar: Kutlu Tuncel Yalan s\u00f6ylemek veya insanlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrmek neden k\u00f6t\u00fcd\u00fcr? Kant\u00e7\u0131 etik1 bu gibi sorulara olduk\u00e7a a\u00e7\u0131k bir cevap verir. Bu cevap a\u00e7\u0131k oldu\u011fu kadar bir a\u00e7\u0131dan felsefe-\u00f6ncesi veya sa\u011fduyusal sezilerimizin en az\u0131ndan bir k\u0131sm\u0131na uymas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan olduk\u00e7a dikkat \u00e7ekicidir; bu, Kant\u00e7\u0131 eti\u011fin g\u00fc\u00e7l\u00fc yan\u0131n\u0131 olu\u015fturur. Ne var ki, bu cevap sorunlardan m\u00fcnezzeh de\u011fildir. Bu …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":11495,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"spay_email":""},"categories":[36],"tags":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i2.wp.com\/turkiyekanttoplulugu.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Fotog\u0306raf_Kutlu-Tuncel.jpeg?fit=1536%2C2048","_links":{"self":[{"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11494"}],"collection":[{"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=11494"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11494\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11497,"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11494\/revisions\/11497"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/11495"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=11494"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=11494"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/turkiyekanttoplulugu.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=11494"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}