20.10.2025<\/p>\n\n\n\n
Konferansa katk\u0131 sa\u011flayan konu\u015fmac\u0131lar\u0131n isimleri, konu\u015fma ba\u015fl\u0131klar\u0131 ve \u00f6zetleri alfabetik olarak a\u015fa\u011f\u0131da sunulmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n
Baver Demircan (\u00dcsk\u00fcdar \u00dcniversitesi)<\/span> – Kant’\u0131n Sembol Anlay\u0131\u015f\u0131 ve Etkileri<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00d6zet<\/strong>: Genel olarak t\u00fcmelle tikel, ba\u015fka bir a\u00e7\u0131dan i\u00e7erik, anlam olarak t\u00fcmelle bu i\u00e7eri\u011fin, anlam\u0131n B\u00fclent G\u00f6zk\u00e2n (Mimar Sinan G\u00fczel Sanatlar \u00dcniversitesi)<\/span> – Nedenselli\u011fe Dayanan Bir Do\u011fadan \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe Dayanan Bir Ahl\u00e2k \u00c7\u0131kabilir Mi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00d6zet:<\/strong> Kant, Saf Akl\u0131n Ele\u015ftirisi <\/em>\u2019nin Arkitektonik<\/em> b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde, felsefeyi, \u201ct\u00fcm bilginin insan akl\u0131n\u0131n asl\u00ee ama\u00e7lar\u0131yla [wesentlichen Zwecke<\/em>] (teleologia rationis humanae<\/em>) ili\u015fkisinin bilimi\u201d (B 867) olarak tan\u0131mlad\u0131ktan sonra, insan akl\u0131n\u0131n yasa koymas\u0131n\u0131n (felsefe) iki egemenlik alan\u0131 [Gebiet<\/em>] oldu\u011funu, bunlar\u0131n do\u011fa ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck oldu\u011funu, dolay\u0131s\u0131yla do\u011fal yasay\u0131 da ahl\u00e2k yasas\u0131n\u0131 da ba\u015flang\u0131\u00e7ta iki ayr\u0131 sistem olarak i\u00e7erdi\u011fini, ama nihai olarak tek bir felsefi sistemi i\u00e7erece\u011fini, ahl\u00e2k felsefesinin insan varl\u0131klar\u0131n\u0131n t\u00fcm belirlenimi\/y\u00f6nelimi [Bestimmung<\/em>] oldu\u011funu (B 868) belirtiyordu. Kant\u2019\u0131n t\u00fcm felsefi \u00e7abas\u0131 belki \u015f\u00f6yle \u00f6zetlenebilir: Do\u011fa varl\u0131\u011f\u0131 olarak insan d\u00fcnyas\u0131n\u0131 ahl\u00e2ki bir d\u00fcnyaya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme olana\u011f\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmak; ama bunu keyfi ve uzla\u015f\u0131msal olarak de\u011fil, a priori bir zeminde gerek\u00e7elendirilebilir \u015fekilde ortaya koymak.<\/p>\n\n\n\n Kant, YGE<\/em>\u2019nin Giri\u015f\u2019nde Transandantal Felsefenin arkitektoni\u011finin esas\u0131n\u0131 olu\u015fturan yetilerin ve d\u00fc\u015f\u00fcnme yetisinin \u00fc\u00e7 k\u0131sm\u0131 olan anlama yetisi, ak\u0131l ve yarg\u0131g\u00fcc\u00fcn\u00fcn (belirleyici ve reflektif yarg\u0131 g\u00fcc\u00fc) sentetik a priori ilkeler \u00fczerinden bir s\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131n\u0131 yap\u0131yor. Buna g\u00f6re \u201cNeyi bilebilirim?\u201d sorusuna cevab\u0131n y\u00f6netici yetisi, anlama yetisidir ve \u201cnesnesi\u201d do\u011fad\u0131r. Anlama yetisi, ko\u015fullara t\u00e2bi olarak, yani duyusall\u0131\u011f\u0131n a priori formlar\u0131 olan uzay ve zamana; ve kategorilerle, anlama yetisinin ilkelerine t\u00e2bi olarak belirleyici yarg\u0131 g\u00fcc\u00fc arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla bili\u015fsel bilgi [Erkenttnis<\/em>], do\u011fan\u0131n bilgisini ortaya koyar, matematiksel do\u011fa biliminin olana\u011f\u0131 bu \u015fekilde ortaya \u00e7\u0131kar (nedensellik kategorisi burada merkezi rolde, e\u015fitler aras\u0131nda birinci (primus inter pares<\/em>) konumda).<\/p>\n\n\n\n Nedensellik mant\u0131ksal bir ba\u011f\u0131nt\u0131 olarak, bi\u00e7imsel (formel) ba\u011f\u0131nt\u0131n\u0131n kendisi itibariyle bir i\u00e7erme ba\u011f\u0131nt\u0131s\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclebilir mi? Bu Kant\u2019\u0131n Prolegomena<\/em> \u00a7 29\u2019da i\u015faret etti\u011fi \u015fey. \u201cHume\u2019un sorunsal kavram\u0131n\u0131, \u2026 yani neden kavram\u0131n\u0131 s\u0131namam i\u00e7in bana ilkin, mant\u0131k arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, genel olarak ko\u015fullu yarg\u0131n\u0131n formu, yani verilmi\u015f bir bilgiyi neden olarak, ba\u015fka bilgiyi de sonu\u00e7 olarak kullanma olana\u011f\u0131, apriori verilmi\u015ftir.\u201d \u00a7 39\u2019da da, \u201c\u2026kategorilerin kendileri mant\u0131ksal i\u015flevlerden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir\u2026\u201d, demektedir.<\/p>\n\n\n\n Nedensel ba\u011flant\u0131lar\u0131n mant\u0131ksal ifadesiyle, ko\u015fullu \u00f6nermelerin mant\u0131ksal ifadesi ayn\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u201cIs\u0131nan metaller genle\u015fir\u201d “x ((Mx \u00d9 Ix)\u00ae Gx)<\/strong> <\/strong>[Bu notasyon Frege sonras\u0131na ait] ve<\/p>\n\n\n\n A <\/strong>\u00ae<\/strong> B <\/strong><\/p>\n\n\n\n E\u011fer bir i\u00e7erme ba\u011f\u0131nt\u0131s\u0131 veya ko\u015fullu \u00f6nerme zamansal bir s\u0131ra i\u00e7ermiyorsa ve sonu\u00e7 \u00f6nc\u00fclde i\u00e7erilmi\u015fse \u00f6nerme analitiktir ve dolay\u0131s\u0131yla a prioridir<\/strong><\/p>\n\n\n\n Bu t\u00fcm ge\u00e7erli arg\u00fcmanlar i\u00e7in de b\u00f6yledir:<\/p>\n\n\n\n A <\/strong>\u00ae<\/strong> B A <\/strong>\u00ba<\/strong> (\u00d6N1 <\/sub><\/strong>\u00d9<\/strong> <\/sub><\/strong>\u00d6N2<\/sub> <\/strong>\u00d9<\/strong> \u00d6N3<\/sub> <\/strong>\u00d9<\/strong>\u2026.. <\/strong>\u00d9<\/strong> \u00d6Nn<\/sub>)<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ge\u00e7erli bir arg\u00fcman da i\u00e7erikten ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak sadece formel d\u00fczeyde sonucun \u00f6nc\u00fcllerde i\u00e7erildi\u011fini s\u00f6yleriz. Ge\u00e7erli bir arg\u00fcman bu bak\u0131mdan yap\u0131 itibariyle analitiktir. Ge\u00e7erli bir arg\u00fcmanda \u00f6nc\u00fclleri i\u00e7eriklendirdi\u011fimizde de yap\u0131 itibariyle analitik olma durumu de\u011fi\u015fmez, \u00f6nc\u00fclerin sentetik veya analitik veya a priori olmas\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak.<\/p>\n\n\n\n Nedensellik ba\u011flant\u0131s\u0131, apriori mant\u0131ksal formu (ki analitik apriori) zamansalla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Nedensellik b\u00f6ylelikle a priori formun sentetik taraf\u0131d\u0131r, yani sentetik a prioridir. Do\u011fa biliminin kurucu formu olmas\u0131 da bu demektir.<\/p>\n\n\n\n \u201cNe yapmal\u0131y\u0131m?\u201d sorusuna cevab\u0131n y\u00f6netici yetisi, ak\u0131ld\u0131r ve bu ba\u011flamda \u201cnesnesi\u201d \u00f6zg\u00fcrl\u00fckt\u00fcr. D\u00fc\u015f\u00fcnme yetisinin ko\u015fullara t\u00e2bi olmayan ve dolay\u0131s\u0131yla mant\u0131k yapan taraf\u0131 olan ak\u0131l, do\u011faya ve do\u011fan\u0131n nedensellik dizilerine a\u015fk\u0131n olma anlam\u0131nda \u201cko\u015fulsuz\u201ddur. Ahl\u00e2k yasas\u0131 da ko\u015fullara, yani duyusall\u0131k ve kategorilere t\u00e2bi de\u011fil, bu anlamda ko\u015fulsuzdur (\u201cko\u015fulsuz buyruk\u201d). \u00d6zg\u00fcrl\u00fck de ko\u015fullara, \u00f6zellikle de nedenselli\u011fe t\u00e2bi olmamay\u0131 se\u00e7ebilmek demektir; Kant buna \u201c\u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn nedenselli\u011fi\u201d ad\u0131n\u0131 veriyor. Ahl\u00e2ki bir eylemin ay\u0131rt edici \u00f6zelli\u011fi, o eylemin ahl\u00e2k yasas\u0131 taraf\u0131ndan belirlenmi\u015f bir istemenin \u00fcr\u00fcn\u00fc olmas\u0131d\u0131r. Ahl\u00e2k yasas\u0131 bir beklentiye, bir \u00e7\u0131kara, bir sonuca g\u00f6re eylemde bulunmak de\u011fil; bu y\u00fczden zaman tikel durumlar ve eylemler i\u00e7in belirleyici de\u011fil, t\u00fcmel, evrenselle\u015ftirilebilir durumlar i\u00e7in ge\u00e7erlidir.<\/p>\n\n\n\n Kant Ahlak Metafizi\u011finin Temellendirilmesi<\/em>\u2019nin (AMT<\/em>) sonunda \u201c\u2026ak\u0131l kendine saf akl\u0131n nas\u0131l pratik olabilece\u011fini a\u00e7\u0131klamaya kalk\u0131\u015fsayd\u0131 -ki bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn nas\u0131l olanakl\u0131 oldu\u011funu a\u00e7\u0131klama meselesi ile tamamen ayn\u0131 \u015feydir- i\u015fte o zaman b\u00fct\u00fcn s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015fm\u0131\u015f olurdu\u201d, diyor, yani \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn, do\u011fan\u0131n oldu\u011fu anlamda bili\u015fsel bilgisinin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. AMT<\/em>\u2019de \u00f6zg\u00fcrl\u00fckten ahl\u00e2k yasas\u0131na ge\u00e7iliyordu; Pratik Akl\u0131n Ele\u015ftirisi<\/em>\u2019nde ise ahl\u00e2k yasas\u0131ndan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe ge\u00e7ilen bir yol izler, yani bi\u00e7imsellik zemininde hareket eder.<\/p>\n\n\n\n \u015eimdi, madem ki, hem biri di\u011ferine (do\u011fa \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe ve tersi) indirgenemiyor hem de bili\u015fsel stat\u00fcleri farkl\u0131, \u00f6yleyse bunlar\u0131 tek bir sistem haline getirebilecek birli\u011fin kurulabilmesi i\u00e7in aralar\u0131nda bir k\u00f6pr\u00fcn\u00fcn kurulmas\u0131 gerekiyor. Teleoloji tam da i\u015fte bu k\u00f6pr\u00fcd\u00fcr. \u201cNeyi umabilirim?\u201d sorusu bununla da ilgilidir. Anlama yetisinin egemenlik alan\u0131ndaki do\u011fa kavramlar\u0131yla, akl\u0131n egemenlik alan\u0131ndaki \u00f6zg\u00fcrl\u00fck kavram\u0131 aras\u0131ndaki dolay\u0131m\u0131 reflektif yarg\u0131g\u00fcc\u00fc sa\u011flar. Kant, YGE<\/em>\u2019nde (Giri\u015f, 5:179) iki yarg\u0131 g\u00fcc\u00fc aras\u0131ndaki ayr\u0131m\u0131 \u015f\u00f6yle belirliyor: \u201cGenel olarak yarg\u0131 g\u00fcc\u00fc, tikeli t\u00fcmelin alt\u0131nda kapsanacak \u015fekilde d\u00fc\u015f\u00fcnme yetisidir. E\u011fer t\u00fcmel (kural, ilke, yasa) verilmi\u015fse, tikeli onun alt\u0131na getiren yarg\u0131 g\u00fcc\u00fc \u2026 belirleyicidir. Ama yaln\u0131zca tikel verilmi\u015fse ve yarg\u0131 onun t\u00fcmelini bulmaya y\u00f6nelmi\u015fse, bu, reflektif yarg\u0131 g\u00fcc\u00fcd\u00fcr.\u201d<\/p>\n\n\n\n Yarg\u0131 G\u00fcc\u00fcn\u00fcn Ele\u015ftirisi<\/em> (YGE <\/em>) bu k\u00f6pr\u00fcy\u00fc iki moment \u00fczerinden \u00f6nce g\u00fczel ve y\u00fcce \u00fczerinden, estetik yarg\u0131g\u00fcc\u00fc \u00fczerinden kuruyordu; ikinci momente de organizmalar \u00fczerinden, teleolojik yarg\u0131g\u00fcc\u00fc \u00fczerinden kuruyordu. \u201c\u2026 bu da, saf teorik olandan saf pratik olana ge\u00e7i\u015fi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lar; ilkine g\u00f6re olan yasal\u0131l\u0131ktan ikinciye g\u00f6re olan sonamaca [Endzweck<\/em>] ge\u00e7i\u015f do\u011fan\u0131n ama\u00e7l\u0131l\u0131\u011f\u0131 kavram\u0131nda m\u00fcmk\u00fcn olur; \u00e7\u00fcnk\u00fc b\u00f6ylelikle sadece do\u011fada bilfiil olabilecek ve onun yasalar\u0131na g\u00f6re bilfiil olabilecek sonamac\u0131n imk\u00e2n\u0131 bilinmi\u015f olur.\u201d (YGE <\/em>Giri\u015f \u00a79, 5:196). YGE <\/em>\u2019ndeki bu ara\u015ft\u0131rman\u0131n merkezinde \u201cama\u00e7l\u0131l\u0131k\u201d [Zweckm\u00e4ssigkeit<\/em>] kavram\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Kant, ama\u00e7l\u0131l\u0131k kavram\u0131n\u0131 \u201cniyetli ama\u00e7\u201d ve \u201cdo\u011fal ama\u00e7\u201d olarak ay\u0131r\u0131yor. Karar veren, plan yapan, hedef koyan bir \u00f6zne s\u00f6z konusu oldu\u011funda \u201cniyet, hedef\u201d [Absicht<\/em>] veya \u201cniyetli ama\u00e7\u201d [Absichtlich<\/em>] kavramlar\u0131n\u0131 kullan\u0131yor. Bu ise zamansal s\u0131ray\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncede tersine \u00e7evirmek anlam\u0131na gelir; yani gelecekte hedeflenen bir durumun, bug\u00fcn\u00fc veya o mevcut an\u0131 ve sonras\u0131n\u0131, o hedef, niyet ger\u00e7ekle\u015finceye kadar belirlemesini talep etmek anlam\u0131na gelir. Buna verilebilecek en iyi \u00f6rnek ise zanaat ve teknoloji.<\/p>\n\n\n\n \u201cDo\u011fal ama\u00e7\u201d [Naturzweck<\/em>] kavram\u0131 ise organizmalar\u0131 a\u00e7\u0131klamak ve anlamak i\u00e7in merkezi kavram. \u201c\u2026bir cismin kendinde bir do\u011fal ama\u00e7 olarak ve i\u00e7sel olanaklar\u0131na uygun olarak yarg\u0131lanmas\u0131 gerekiyorsa hem k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131n formlar\u0131 hem de kombinasyonlar\u0131 s\u00f6z konusu oldu\u011funda k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak birbirlerini \u00fcretmesi gerekir ve kendi nedenselliklerinden bir b\u00fct\u00fcn \u00fcretmeleri gerekir\u2026 sonu\u00e7ta etkin nedenlerin ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131n ayn\u0131 zamanda ereksel neden [Endursache<\/em>] arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla etki olarak yarg\u0131lanmas\u0131 gerekir \u2026 i\u015fte organize olmu\u015f ve kendi kendisini organize eden bir varl\u0131k [selbst organisierendes Wesen<\/em>] olarak b\u00f6yle bir \u00fcr\u00fcn bir do\u011fal ama\u00e7<\/strong> ad\u0131n\u0131 al\u0131r.\u201d (\u00a7 65, 5:373, 4) Kant,YGE<\/em> Giri\u015f\u2019te (5:181), \u201cdo\u011fal ama\u00e7\u201d\u0131n \u00f6zel bir a priori kavram oldu\u011funu, k\u00f6keninin tam olarak reflektif yarg\u0131 g\u00fcc\u00fcnde oldu\u011funu belirtir. Teleoloji k\u0131sm\u0131nda da: \u201c\u2026 kendinde do\u011fal ama\u00e7 olan bir \u015feyin kavram\u0131 anlama yetisinin veya akl\u0131n kurucu kavram\u0131 [konstitutiver<\/em>] de\u011fildir ama yine de reflektif yarg\u0131 g\u00fcc\u00fcn\u00fcn d\u00fczenleyici [regulativer<\/em>] bir kavram\u0131 olabilir.\u201d \u201cDo\u011fal ama\u00e7\u201d kavram\u0131n\u0131n nas\u0131l anla\u015f\u0131lmas\u0131 ve nas\u0131l anla\u015f\u0131lmamas\u0131 gerekti\u011fi konusunda bir uyar\u0131 Diyalektik b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn son paragraf\u0131nda yer al\u0131r: \u201cDo\u011fal ama\u00e7, do\u011fan\u0131n olana\u011f\u0131n\u0131n zeminini do\u011fan\u0131n \u00f6tesinde aramamak demektir.\u201d (\u00a778, 5:415). \u00d6zetle Kant\u2019\u0131n teleoloji anlay\u0131\u015f\u0131 do\u011fal olmayan nedenleri i\u015fin i\u00e7ine katmay\u0131 reddeden bir teleoloji anlay\u0131\u015f\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u201cAma\u00e7l\u0131l\u0131k\u201d ise nedenselli\u011fin zamansal s\u0131ras\u0131n\u0131 tersine \u00e7evirmektir. \u00d6yleyse nedenselli\u011fin bi\u00e7imsel yap\u0131s\u0131 i\u00e7in s\u00f6ylenenler, yani i\u00e7erikten t\u00fcm\u00fcyle soyutlanarak nedenselli\u011fin sadece bi\u00e7imsel i\u015fleyi\u015fi i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclenler, ama\u00e7l\u0131l\u0131k i\u00e7in de ge\u00e7erlidir; yani zihnin bi\u00e7imsel i\u015fleyi\u015finin bir par\u00e7as\u0131 olarak. Do\u011fa biliminin nedenselli\u011fi ve onun nesnelli\u011fi ile fark bu zamansal s\u0131rada yatmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Ama\u00e7l\u0131l\u0131\u011f\u0131n niyetli taraf\u0131nda bu s\u0131ran\u0131n tersine \u00e7evrilmesi bir ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131k ta\u015f\u0131m\u0131yor. Konulan hedeflerin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesinin bir ba\u011flay\u0131c\u0131 yok. \u0130nsani fakt\u00f6rler devreye giriyor; azim, kararl\u0131l\u0131k, tutku, vb.<\/p>\n\n\n\n Do\u011fal ama\u00e7 ise olumsal olsa da bir yasal\u0131l\u0131k ta\u015f\u0131yor, Kant\u2019\u0131n ifadesiyle \u201cAma\u00e7l\u0131l\u0131k, olumsal olan\u0131n yasal\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r\u201d (YGE<\/em>, 20:217). Bunu \u00f6znel, beklenti ve benzeri \u015feylerden ayr\u0131 tutmak gerekir. Organizman\u0131n hem tek hem de t\u00fcr olarak ya\u015famak istemesi organizman\u0131n t\u00fcm faaliyetlerini belirler. Bu a\u00e7\u0131dan do\u011fal amac\u0131n otonomisi var, onun davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 d\u0131\u015fardan belirleyen bir g\u00fc\u00e7 olmamas\u0131 anlam\u0131nda.<\/p>\n\n\n\n Kant, YGE<\/em> \u00a779\u2019a, Appendix<\/em>\u2019e kadar olan k\u0131s\u0131mda organizmalar s\u00f6z konusu oldu\u011funda anlama yetisi \u00fczerinden nedensellik merkezli \u00e7al\u0131\u015fmalar, do\u011fa mekanizminin ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin \u00e7al\u0131\u015fmalar ne kadar ilerletilirse ilerletirsin, do\u011fal ama\u00e7 kavram\u0131 olmaks\u0131z\u0131n, bu t\u00fcr aray\u0131\u015f ve incelemenin tamamlanamayaca\u011f\u0131n\u0131, sonu\u00e7 olarak nedenselli\u011fin, yani do\u011fa mekanizminin teleolojinin alt\u0131nda kapsanmas\u0131 gerekti\u011fini, organizmalar\u0131 ba\u015fkaca a\u00e7\u0131klayabilmenin bir yolu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ama bunu (k\u0131smi yasalar, organizmalar s\u00f6z konusu oldu\u011funda t\u00fcketici bir bi\u00e7imde, belirleyici yarg\u0131 ile yapma olana\u011f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 ve bu alanda olumsall\u0131k egemen oldu\u011fu i\u00e7in) reflektif yarg\u0131 g\u00fcc\u00fcyle yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyordu. \u015eimdi s\u00f6z konusu organizma insan olunca ve t\u00fcm do\u011fal organizmalar alemi i\u00e7inde kendisine ama\u00e7lar koyabilen tek organizma insan oldu\u011funa g\u00f6re, insan\u0131n ama\u00e7l\u0131l\u0131\u011f\u0131, ama\u00e7lar koymas\u0131 \u201cne\u201dyin alt\u0131nda kapsanacakt\u0131r? \u0130nsan\u0131n ama\u00e7lar\u0131n\u0131 mutluluk olarak, arzu ve isteklerin tatmini olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde, bir anlamda insan\u0131n ama\u00e7 koymas\u0131n\u0131 sadece niyetlilik \u00fczerinden ve serbest se\u00e7im yetisi [Willk\u00fcr<\/em>], yani arzu ve isteklerin nedenselli\u011fi \u00fczerinden, ba\u015fka bir deyi\u015fle d\u0131\u015ferklik (heteronomi) \u00fczerinden g\u00f6r\u00fcyoruz demektir. Bu durumda, insan\u0131n ama\u00e7l\u0131l\u0131\u011f\u0131, onun mutluluk ve nedensellik ba\u011flant\u0131s\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda \u201cne\u201dyin alt\u0131nda kapsanacakt\u0131r; arzu ve isteklerin h\u00fckm\u00fc alt\u0131ndaki bu t\u00fcr bir \u201cnedenselli\u011fin\u201d [Willk\u00fcr<\/em>] alt\u0131nda kapsanaca\u011f\u0131, ona alt-g\u00fcd\u00fcml\u00fc (s\u00fcbordone) olaca\u011f\u0131 teleoloji nedir? Ba\u015fka bir deyi\u015fle d\u0131\u015ferklikten (heteronomi) \u00f6zerkli\u011fe (otonomi) ge\u00e7i\u015f nas\u0131l m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r? Asl\u0131nda Kant tam olarak bunu soruyor. <\/p>\n\n\n\n D\u00fc\u015f\u00fcnme yetilerini bu \u015fekilde ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, nedenselli\u011fin \u00fc\u00e7\u00fcnde de merkezi bir konumda bulundu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu konu\u015fma, birlik zeminin, mant\u0131ksal form itibariyle nedenselli\u011fin \u00fc\u00e7 kullan\u0131m\u0131 \u00fczerinden anla\u015f\u0131l\u0131p anla\u015f\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 incelemektedir. Herhangi bir organizman\u0131n kendi amac\u0131n\u0131 kendinde ta\u015f\u0131mas\u0131, \u201cdo\u011fal amac\u0131\u201d, insan s\u00f6z konusu oldu\u011funda ko\u015fulsuz olana s\u0131\u00e7rama olana\u011f\u0131yla birle\u015febilmenin umudu olarak g\u00f6r\u00fclebilir mi? Kant, son d\u00f6nem eserlerinin fakl\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131nda \u201c\u2026 D\u00fcnyada m\u00fcmk\u00fcn olan en y\u00fcksek iyiyi sonamac\u0131n yap!\u201d ifadesini tekrar etmektedir (\u00f6r. Salt Akl\u0131n S\u0131n\u0131rlar\u0131 Dahilinde Din, \u00d6ns\u00f6z<\/em>). \u0130stemenin evrenselle\u015ftirilebilmesinin ahl\u00e2k\u0131n zemininde oldu\u011fu gibi, bu ahl\u00e2ki olanak insana \u00f6zg\u00fc teleoloji olarak, \u201cen y\u00fcksek iyi\u201dnin, ahl\u00e2ki bir d\u00fcnyan\u0131n ortaya \u00e7\u0131karabilmesinin umudu olarak g\u00f6r\u00fclebilir mi? B\u00f6ylelikle, organizmalar\u0131 anlaman\u0131n merkezi kavram\u0131 olan \u201cdo\u011fal ama\u00e7\u201dtan, insan\u0131n ahl\u00e2ki d\u00fcnyas\u0131n\u0131n tesis edilmesi demek olan \u201cen y\u00fcksek iyi\u201d sonamac\u0131na y\u00f6nelimin bi\u00e7imsel zemini soru\u015fturulmaktad\u0131r. <\/strong><\/p>\n\n\n\n Hakan \u00c7\u00f6rek\u00e7io\u011flu (Dokuz Eyl\u00fcl \u00dcniversitesi)<\/span> – Kant\u2019\u0131n M\u00fcmk\u00fcn R\u0131za Anlay\u0131\u015f\u0131 Politik A\u00e7\u0131dan G\u00fcncelli\u011fini Koruyor mu?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00d6zet: <\/strong>Kant\u2019\u0131n s\u00f6zle\u015fme teorisinin ana bile\u015feni olan m\u00fcmk\u00fcn r\u0131za, ele\u015ftirel felsefenin sistematik b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne ve yine bu sistematik b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn bir par\u00e7as\u0131 olan cumhuriyet\u00e7ilik anlay\u0131\u015f\u0131na k\u00f6k salar. Ve politika felsefesi gelene\u011finde sivil durumun, yani sosyo-politik ve hukuksal d\u00fczenin me\u015fruiyetinin kayna\u011f\u0131 olarak kavramsalla\u015ft\u0131r\u0131lan fiili r\u0131za ve varsay\u0131msal r\u0131za kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir r\u0131za anlay\u0131\u015f\u0131 olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar. Kant, fiili r\u0131za anlay\u0131\u015f\u0131na tart\u0131\u015fmas\u0131z kar\u015f\u0131d\u0131r. \u0130lk bak\u0131\u015fta m\u00fcmk\u00fcn r\u0131za, varsay\u0131msal r\u0131za anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131n bir \u00f6rne\u011fi olarak g\u00f6r\u00fclse de, asl\u0131nda o akl\u0131n d\u00fczenleyici bir idesi olarak kategorik imperatif<\/em>in zemininde \u015fekillenir. Buna g\u00f6re Kant, m\u00fcmk\u00fcn r\u0131za anlay\u0131\u015f\u0131yla yurtta\u015f\u0131n herkesin onay\u0131na talip ve genel adalet ilkesine uygun yasa ve uygulamalara r\u0131za g\u00f6sterebilece\u011fini ve g\u00f6stermesi gerekti\u011fini; uygun bir r\u0131zan\u0131n ancak bu \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015fece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. B\u00f6ylece m\u00fcmk\u00fcn r\u0131za, politik ve hukuksal d\u00fczeni cumhuriyet\u00e7i bir forma d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme yani kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 otonomi, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve e\u015fitli\u011fi ortak iyi olarak tesis etme i\u015flevini y\u00fcklenir ve ayn\u0131 zamanda b\u00f6yle bir ortak iyinin me\u015fruiyetinin kayna\u011f\u0131 haline gelir. Bu bildirinin amac\u0131 Kant\u2019\u0131n m\u00fcmk\u00fcn r\u0131za anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n, politika felsefesindeki di\u011fer r\u0131za anlay\u0131\u015flar\u0131ndan fark\u0131n\u0131 ortaya koymak ve bu r\u0131za anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 Kant\u2019\u0131n m\u00fclkiyet teorisinden hareketle yoksulluk sorunu \u00fczerinden \u00f6rneklendirip onun g\u00fcncelli\u011fini tart\u0131\u015fmakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n H\u00fcseyin Gazi Topdemir (Mu\u011fla S\u0131tk\u0131 Ko\u00e7man \u00dcniversitesi)<\/span> – Do\u011fan\u0131n Mekani\u011fi: Kant\u2019\u0131n Newton Yorumu<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00d6zet:<\/strong> Bildiride a\u015fa\u011f\u0131daki hususlar\u0131n nedensel olarak analiz edilmesi ama\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6ncelikle Newton\u2019un do\u011fa felsefesinin on sekizinci y\u00fczy\u0131l\u0131n felsefi ortam\u0131n\u0131 etkili \u015fekilde kontrol alt\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 ve Kant\u2019\u0131n do\u011fa felsefesi \u00fczerinde geni\u015f kapsaml\u0131 etkisinin oldu\u011fu yayg\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ele al\u0131nm\u0131\u015f, b\u00f6yle bir durumun ger\u00e7ekle\u015fmesine yol a\u00e7an hususlar irdelenmi\u015ftir. Bunun i\u00e7in \u00f6nce s\u00f6z konusu etkinin en belirgin \u015fekilde g\u00f6zlemlendi\u011fi Do\u011fa Bilimlerinin Metafizik Temelleri<\/em> ba\u015fl\u0131kl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 \u00fczerinde durulmu\u015f, Kant\u2019\u0131n kitapta Newton fizi\u011finden etkilenerek kaleme ald\u0131\u011f\u0131 konu ba\u015fl\u0131klar\u0131 belirlenmi\u015ftir. Ard\u0131ndan Kant\u2019\u0131n Newton fizi\u011fine neden y\u00f6neldi\u011fi sorusu sorulmu\u015f ve d\u00f6rt ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda gerek\u00e7eler s\u0131ralanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu gerek\u00e7elerden birincisi Newton fizi\u011finin metafizik ve fizik alanlar\u0131n\u0131n modern d\u00fcnyan\u0131n kabul edebilece\u011fi \u015fekilde yeni bir zeminde birbirine ba\u011flanmas\u0131nda dikkate de\u011fer bir imk\u00e2n ve ufuk sundu\u011funu Kant\u2019\u0131n fark etmesi olarak ifade edilmi\u015ftir. \u0130kincisi Newton\u2019un filozof olmad\u0131\u011f\u0131 halde d\u00f6nemin felsefe iklimi \u00fczerinde g\u00f6z ard\u0131 edilemeyecek \u00f6l\u00e7\u00fcde etkisinin bulunmas\u0131, bu \u015fekilde felsefenin alan\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rland\u0131rmas\u0131 ve bunun yaratt\u0131\u011f\u0131 olumsuzlu\u011fu giderme kayg\u0131s\u0131 olarak belirlenmi\u015ftir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc gerek\u00e7e olarak Newton\u2019un mekanik felsefenin geli\u015fiminin \u00f6n\u00fcn\u00fc kesmek \u00fczere, onun yerine deneysel felsefeyi \u00f6nermesinin yaratt\u0131\u011f\u0131 kayg\u0131lar\u0131n giderilmesinin ama\u00e7lanm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc gerek\u00e7e ise o d\u00f6nemde Leibniz ve Newton taraftarlar\u0131 aras\u0131nda yo\u011fun bir tart\u0131\u015fman\u0131n ya\u015fanmas\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 Kant\u2019\u0131n \u00e7\u00f6zmesi gerekti\u011fine karar vermesi \u015feklinde belirlenmi\u015ftir. Her bir gerek\u00e7e detayl\u0131 olarak a\u00e7\u0131kland\u0131ktan sonra, Kant\u2019\u0131n Newton yorumu irdelenmi\u015f ve bunun sonucunda Kant\u2019\u0131n geli\u015ftirdi\u011fi dinamik kuram\u0131n\u0131n, metafizi\u011fin ve do\u011fa felsefesinin geli\u015fiminde az\u0131msanmayacak bir rol oynad\u0131\u011f\u0131na, on sekizinci y\u00fczy\u0131l\u0131n egemen dinamik kavray\u0131\u015f\u0131n\u0131 temsil etti\u011fine ve on dokuzuncu y\u00fczy\u0131l fizi\u011fine damgas\u0131n\u0131 vuran alan kavramla\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n da \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapt\u0131\u011f\u0131na karar verilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n M. Efe Ate\u015f (Mu\u011fla S\u0131tk\u0131 Ko\u00e7man \u00dcniversitesi)<\/span> \u2013 Co\u011frafi Determinizm Tezi ve Immanuel Kant<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00d6zet: <\/strong>Co\u011frafi determinizm ya da di\u011fer ad\u0131yla \u00e7evre determinizmi, genel olarak, insanlar\u0131n Mehmet Elgin (Mu\u011fla S\u0131tk\u0131 Ko\u00e7man \u00dcniversitesi) <\/span>\u2013 Ampirik Bilimin Kurucu Yasalar\u0131 Kant\u2019\u0131n G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn Aksine Analitik Olabilir mi? Evrimsel Biyolojideki Kurucu Yasalar<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00d6zet:<\/strong> Kant matematiksel do\u011fa biliminin kurucu yasalar\u0131n\u0131n sentetik a priori olmak zorunda Nebil Reyhani (Mu\u011fla S\u0131tk\u0131 Ko\u00e7man \u00dcniversitesi)<\/span> – Kant’\u0131n Bilgi \u00d6\u011fretisi A\u00e7\u0131s\u0131ndan Epistemolojik ve Mant\u0131ksal Paradokslar<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00d6zet<\/strong>: \u201cEldiven paradoksu\u201d, \u201cg\u00fcvercin paradoksu\u201d, \u201cy\u00fcz Thaler paradoksu\u201d gibi Kant\u2019ta do\u011frudan Nil Avc\u0131 (On Dokuz May\u0131s \u00dcniversitesi)<\/span> \u2013 Kant’ta Duyu\u00fcst\u00fc Kavram\u0131n\u0131n Ele\u015ftirel K\u00f6k\u00fc ve Estetik Belirlenim<\/strong>i<\/p>\n\n\n\n \u00d6zet: <\/strong>Bu \u00e7al\u0131\u015fma Kant\u2019\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc Ele\u015ftiri<\/em>\u2019sinde merkezi konumda olan \u201cduyu\u00fcst\u00fc dayanak\u201d Selda Salman (\u0130stanbul K\u00fclt\u00fcr \u00dcniversitesi)<\/span> – \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Kritik<\/em>‘te Sanat\u0131n Sorunlu Yeri<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00d6zet:<\/strong> Yarg\u0131g\u00fcc\u00fcn\u00fcn Ele\u015ftirisi<\/em>\u2019nde g\u00fczel sanatlar\u0131n yeri genellikle sorgulanmadan kabul edilir. Hatta Kant, g\u00fczel sanatlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc Kritik<\/em>\u2019e dahil etmesi nedeniyle sanat felsefesi s\u00f6z konusu oldu\u011funda ayr\u0131 bir yere ve itibara sahiptir. Ancak \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc Kritik<\/em> g\u00fczel sanatlarla ilgili pek \u00e7ok tart\u0131\u015fmay\u0131 b\u00fcnyesinde bar\u0131nd\u0131r\u0131r. Paul Guyer\u2019\u0131n -pek \u00e7ok ismin yan\u0131 s\u0131ra- i\u015faret etti\u011fi do\u011fa ve g\u00fczel sanatlar aras\u0131ndaki gerilimden, Henry Allison\u2019un alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi\u011fi sanat\u0131n seyircinin konumundan ele al\u0131nmas\u0131 ve Kant esteti\u011finin bir \u201cyarat\u0131m esteti\u011fi\u201d olmaktan ziyade bir \u201cal\u0131mlama esteti\u011fi\u201d olmas\u0131, yine Allison\u2019un sanat\u0131n estetik teorinin temel bir bile\u015feni de\u011fil parergonal bir yap\u0131da oldu\u011funu ileri s\u00fcrmesi, John Zammito’nun sanat\u0131n asla yarat\u0131m s\u00fcrecindeki sanat\u00e7\u0131n\u0131n perspektifinden ele al\u0131nmamas\u0131 ve s\u00fcrekli bilimler ve zanaatla k\u0131yas halinde de\u011ferlendirilmesine y\u00f6nelik ele\u015ftirisi ya da genel olarak estetik ve ahlak aras\u0131ndaki ili\u015fki ve sanatlar\u0131n buradaki rol\u00fc gibi konular tart\u0131\u015f\u0131lmaya a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f olsa da g\u00fczel sanatlar incelemesinin Kritik<\/em> a\u00e7\u0131s\u0131ndan sorunlu olup olmad\u0131\u011f\u0131, temellendirilebilir olup olmad\u0131\u011f\u0131 ve hatta gereklili\u011fi \u00f6zellikle Kant \u00e7al\u0131\u015fan akademisyenler, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler taraf\u0131ndan pek tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r g\u00f6r\u00fcnmemektedir. Sanatlar\u0131n bir deha \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak tan\u0131m\u0131 ve konumuna ili\u015fkin temel sorunlar ise Eva Schaper, Hannah Ginsborg gibi \u00f6nemli yorumcularda oldu\u011fu gibi Kritik<\/em>\u2019le uzla\u015farak \u00e7\u00f6z\u00fclmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla Kant\u2019\u0131n problemli ve mu\u011flak bir bi\u00e7imde tarif etti\u011fi g\u00fczel sanata y\u00f6nelik bir ele\u015ftiri geli\u015ftirmek de olduk\u00e7a zordur.<\/p>\n\n\n\n Bu sunumda tam da sanat\u0131n Yarg\u0131g\u00fcc\u00fcn\u00fcn Ele\u015ftrisi<\/em>\u2019ndeki konumunu do\u011frudan tart\u0131\u015fmaya a\u00e7acak ve g\u00fczel sanatlar\u0131n Kant\u2019\u0131n sisteminde do\u011fru konumland\u0131r\u0131l\u0131p konumland\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131, g\u00fczel -ya da y\u00fcce- duygusunun ortaya \u00e7\u0131kma mekani\u011finin sanatla olan ilgisinin nas\u0131l kavranmas\u0131 gerekti\u011fini sorgulayaca\u011f\u0131m. Bu sorgulama \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc Kritik<\/em>\u2019in be\u011feni yarg\u0131lar\u0131n\u0131n temel tezlerinin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 ilgilendiren sorular\u0131 g\u00fcndeme getirmenin yan\u0131 s\u0131ra sanat\u0131n Kant esteti\u011finde nas\u0131l ele al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fine dair \u00f6nerilere de i\u015faret edecek ve Kant\u2019\u0131n g\u00fczel sanatlar incelemesinin sorunlu yap\u0131s\u0131na dikkat \u00e7ekecektir.<\/p>\n\n\n\n \u015eahabettin Yal\u00e7\u0131n (Ayd\u0131n Adnan Menderes \u00dcniversitesi)<\/span> – Yal\u00e7\u0131n Ko\u00e7 ve Kant’\u0131n Zihin Anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131n Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00d6zet: <\/strong>Bu bildiride T\u00fcrk filozof Yal\u00e7\u0131n Ko\u00e7 ve Kant\u2019\u0131n zihne dair g\u00f6r\u00fc\u015flerinin bir kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmas\u0131 \u015eilan Kesler (Mimar Sinan G\u00fczel Sanatlar \u00dcniversitesi<\/span>) – D\u00fcnyayla \u0130li\u015fkimizin Niteli\u011fi \u00dczerine: Kant Eti\u011finde Yabanc\u0131la\u015fma ve Toplumsall\u0131k <\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00d6zet<\/strong>: Yabanc\u0131la\u015fma kavram\u0131, Hegelci ve Marksist gelenekte merkezi yere sahiptir. Kant, bu kavram\u0131
belirli bir ifadesi olarak tikel aras\u0131nda ili\u015fkinin nas\u0131l kurulabilece\u011fi sorunu, ayr\u0131ca bu sorunla
ba\u011f\u0131nt\u0131s\u0131nda a\u015fk\u0131nl\u0131k ve i\u00e7kinli\u011fin, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve zorunlulu\u011fun uzla\u015f\u0131p uzla\u015fmayaca\u011f\u0131 sorunu da
felsefe tarihi boyunca filozoflar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretmek ad\u0131na \u00e7aba g\u00f6sterdikleri temel problemler
olmu\u015ftur. \u00d6zellikle sanat felsefesi dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bu sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcmlerinden biri olarak
sembol d\u00fc\u015f\u00fcncesi \u00f6ne s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr, \u00e7\u00fcnk\u00fc sembol bir yandan tikel, g\u00f6r\u00fcsel ve belirli bir
olanken, bu tikel varolu\u015funda i\u00e7eri\u011fe, anlama i\u015faret eder ama bu i\u015faret etmesi dolays\u0131z ve
do\u011frudan de\u011fildir. Her ne kadar sembol kendi hesab\u0131na duran bir \u015fey olarak ve sembolde
dolays\u0131z ve do\u011frudan olmayan bir i\u015faret veya ifade etme ili\u015fkisi a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131ksa da, i\u00e7erik veya
anlam sembol\u00fcn \u00f6tesinde, berisinde ya da d\u0131\u015f\u0131nda durmaz. 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonu ve 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n
ba\u015f\u0131 \u00f6zellikle Avrupa\u2019da toplumsal, siyasal ve ekonomik olarak yo\u011fun hareketlerin,
d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerin, karma\u015falar\u0131n ve neredeyse her a\u00e7\u0131dan ya\u015fam\u0131n belirsizliklerle \u00f6r\u00fcl\u00fc oldu\u011fu ve
bu sebeple d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin yeni aray\u0131\u015flar, \u00e7\u00f6z\u00fcmler ve hatta uzla\u015f\u0131lar i\u00e7ine girdi\u011fi bir d\u00f6nemdir.
Bu d\u00f6nemde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin, sanat\u00e7\u0131lar\u0131n sanat\u0131n mahiyetinin ne oldu\u011funa ili\u015fkin
soru\u015fturmalar\u0131n\u0131n temelinde, sanat\u0131n kurucu ve d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc etkisi, bununla ili\u015fkisinde insan\u0131
ve toplumu e\u011fitici, yeti\u015ftirici ve \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirici gibi temel bir y\u00f6n\u00fcn\u00fcn oldu\u011funa ili\u015fkin
yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Bu temel y\u00f6n Goethe ve Alman Romantikleri gibi
\u00e7e\u015fitli d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler ve sanat\u00e7\u0131lar i\u00e7in sanat\u0131n mahiyetinin sembolik olmas\u0131nda a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar ve bu
yakla\u015f\u0131m temelini Kant\u2019\u0131n Yarg\u0131g\u00fcc\u00fcn\u00fcn Ele\u015ftirisi adl\u0131 yap\u0131t\u0131nda bulur. Kant\u2019\u0131n bu eserin
birinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde esteti\u011fi bir disiplin olarak temellendirirken ortaya koydu\u011fu arg\u00fcmanlar,
\u00f6zellikle de sembole ili\u015fkin getirmi\u015f oldu\u011fu a\u00e7\u0131klamalar kendisinden sonraki d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler
\u00fczerinde sanat\u0131n mahiyeti bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli bir etki b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7al\u0131\u015fma Kant\u2019\u0131n sembol
konusunda yapt\u0131\u011f\u0131 etkiyi anla\u015f\u0131l\u0131r k\u0131labilmek i\u00e7in, Kant\u2019\u0131n sembol anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 bu etkiler
bak\u0131m\u0131ndan \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeye \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
sahip oldu\u011fu karakter \u00f6zelliklerinin, bulundu\u011fu co\u011frafya ya da \u00e7evre taraf\u0131ndan
belirlendi\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc i\u00e7ermektedir. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz entelekt\u00fcel atmosferinde, muhtemel
birka\u00e7 istisna d\u0131\u015f\u0131nda, kendisini co\u011frafi determinist olarak tan\u0131mlayan bir kimseye
rastlamak kolay de\u011fildir; \u00e7\u00fcnk\u00fc s\u00f6z konusu yakla\u015f\u0131m\u0131n \u00e7o\u011fun \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131, emperyalizmi
ve kolonyalizmi gerek\u00e7elendirmek i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. Her ne kadar
g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc benimseyen kimselerin say\u0131ca az oldu\u011fu bilinse de ge\u00e7mi\u015fte
bir\u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcn co\u011frafi determinist oldu\u011fu ya da bir \u00f6l\u00e7\u00fcde bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc benimsedi\u011fi
ileri s\u00fcr\u00fclmektedir. \u00d6rne\u011fin ilgili literat\u00fcrde Herodotos, Aristoteles, Montesquieu gibi
isimlerin yan\u0131 s\u0131ra Kant\u2019\u0131n da co\u011frafi determinist oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde iddialar yer
almaktad\u0131r. \u00c7e\u015fitli disiplinlere mensup ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, \u00f6zellikle Fiziki Co\u011frafya<\/em> adl\u0131
eserinde, Kant\u2019\u0131n co\u011frafi determinist \u00e7izgide yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunmakta ve kimi zaman
onu a\u00e7\u0131k\u00e7a, kimi zaman ise z\u0131mni olarak ele\u015ftirmi\u015ftir. Bu ele\u015ftirilerde prima facie
hakl\u0131l\u0131k pay\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn, nitekim Kant\u2019\u0131n yer yer co\u011frafya ile
karakter \u00f6zelliklerini e\u015fle\u015ftirdi\u011fi ifadeler bulunmaktad\u0131r. Di\u011fer taraftan Fiziki
Co\u011frafya<\/em>\u2019n\u0131n daha derinlemesine bir incelemesi, bu t\u00fcrden ele\u015ftirileri temelsiz
b\u0131rakmaktad\u0131r. \u00d6yle ki Kant\u2019\u0131n bu eserinde co\u011frafi determinizmi destekleyecek hi\u00e7bir
ifade a\u00e7\u0131k olarak belirtilmedi\u011fi gibi, co\u011frafi determinizmin farkl\u0131 versiyonlar\u0131n\u0131
destekleyecek hi\u00e7bir implikatif tabir de bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
oldu\u011funu savunmu\u015ftur. Evrim teorisinde, Hardy\u2013Weinberg Yasas\u0131 ile Do\u011fal Se\u00e7ilim
Yasas\u0131\u2019n\u0131n a priori oldu\u011fu konusunda genel bir uzla\u015f\u0131 vard\u0131r. Bu iki yasay\u0131, evrimsel
biyolojinin kurucu ilkeleri olarak kabul etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ancak bu yasalar\u0131n analitik
mi yoksa sentetik mi olduklar\u0131 pek tart\u0131\u015f\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Bunun temel nedeni, Kant\u2019tan sonraki
geli\u015fmelerin bir\u00e7ok bilim felsefecisini a priori bir yarg\u0131n\u0131n ayn\u0131 zamanda sentetik
olamayaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesine y\u00f6neltmesidir. Peki, evrim teorisindeki bu yasalar ger\u00e7ekten
analitik midir? Bu sorunun basit bir cevab\u0131 yoktur; \u00e7\u00fcnk\u00fc \u201canalitik olma\u201d kavram\u0131n\u0131n
birden fazla tan\u0131m\u0131 bulunmaktad\u0131r. \u00d6te yandan, bu tan\u0131mlardan baz\u0131lar\u0131na g\u00f6re, evrimsel
biyolojideki bu iki yasa ger\u00e7ekten analitik say\u0131labilir.
Kant, Newton\u2019un hareket yasalar\u0131n\u0131n sentetik a priori oldu\u011funu savunurken, \u00e7a\u011fda\u015f bilim
felsefecilerinin \u00e7o\u011fu bu yasalar\u0131 sentetik a posteriori olarak g\u00f6rmektedir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k,
evrim teorisindeki iki yasa i\u00e7in genel kan\u0131, bunlar\u0131n a priori oldu\u011fudur. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu
yasalar, ko\u015fullu \u00f6nermeler bi\u00e7iminde form\u00fcle edilmi\u015ftir ve \u00f6n bile\u015fenleri, art bile\u015fenlerini
mant\u0131ksal olarak gerektirir. Bu \u00f6zellikleriyle Newton\u2019un yasalar\u0131ndan mant\u0131ksal
bak\u0131mdan farkl\u0131 bir yap\u0131ya sahiptirler. Bu durum, onlar\u0131n analitik a priori olarak
s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131labilmesinin temel nedenidir.
Evrim teorisinde s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz bu iki yasa, ampirik ara\u015ft\u0131rmalara y\u00f6n verir ve ampirik
bilgi \u00fcretimine etkin bi\u00e7imde katk\u0131da bulunur. E\u011fer ger\u00e7ekten analitik a priori iseler, o
h\u00e2lde analitik a priori yasalar \u00fczerine kurulu bir ampirik bilimin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu sonucu
ortaya \u00e7\u0131kar. Kant da, bir\u00e7ok \u00e7a\u011fda\u015f bilim felsefecisi gibi, analitik a priori yarg\u0131lar
\u00fczerine temellenen bir ampirik bilimin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. \u00d6yle
g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ki, evrim teorisi b\u00f6yle bir bilimin nas\u0131l m\u00fcmk\u00fcn olabilece\u011fini g\u00f6stermek i\u00e7in
g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u00e7er\u00e7eve sunmaktad\u0131r. Konu\u015fmam\u0131n son k\u0131sm\u0131nda, bu yasalar\u0131n ampirik bilgi
\u00fcretimine nas\u0131l katk\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iki \u00f6rnek \u00fczerinden a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131m.<\/p>\n\n\n\n
paradoks ad\u0131 alt\u0131nda an\u0131lan \u00f6rnekler bulunmas\u0131na ra\u011fmen bu konuyla ilgili as\u0131l ilgi oda\u011f\u0131
Kant\u2019\u0131n epistemolojik projesinin temelinde yatan antinomi<\/em>ler olacakt\u0131r. Mant\u0131ksal
paradokslar ile antinomil<\/em>er aras\u0131ndaki fark ikincilerin ancak transandantal y\u00f6nteme dayal\u0131
bir ak\u0131l ele\u015ftirisiyle<\/em> \u00e7\u00f6z\u00fclebilir olmalar\u0131d\u0131r. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda anlama yetisinin d\u00f6rt grupta
toplanan kategorileri de ilke olarak ilk iki kavramla ortaya \u00e7\u0131kan paradoksal bir \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n
\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kavramla \u00e7\u00f6z\u00fclmesi \u015feklinde yorumlanabilir. Ancak burada \u00e7\u00f6z\u00fcm anlama
yetisinin kendisiyle geldi\u011fi i\u00e7in, yani ayr\u0131ca bir \u00e7\u00f6z\u00fcm aramak gerekmedi\u011fi i\u00e7in durum
antinomiler<\/em>de oldu\u011fundan a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir. Benzer bir durumun saf akl\u0131n
reg\u00fclatif<\/em> ideleri i\u00e7in de ge\u00e7erli oldu\u011fu g\u00f6sterilebilir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir grup \u00e7at\u0131\u015fma bir \u00e7\u00f6z\u00fcm
gerektirmek \u015f\u00f6yle dursun asl\u0131nda sadece paradoksal g\u00f6r\u00fcnen \u00e7\u00f6z\u00fcmlerdir<\/em>. Kant\u2019\u0131n
toplumsal ilerlemenin motoru olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc antagonizma<\/em> b\u00f6yle bir \u00e7\u00f6z\u00fcm<\/em>d\u00fcr. Bunun
yan\u0131nda Yarg\u0131g\u00fcc\u00fcn\u00fcn Ele\u015ftirisi<\/em>nde ortaya att\u0131\u011f\u0131 \u201c\u00e7\u0131kars\u0131z ho\u015flanma\u201d, Fak\u00fcltelerin
Kavgas\u0131<\/em>nda ortaya att\u0131\u011f\u0131 \u201c\u00e7\u0131kars\u0131z taraftarl\u0131k\u201d fikirleri de bu t\u00fcrden \u00e7\u00f6z\u00fcmlerdir. Kant\u2019ta
konuyla ilgili bu zenginli\u011fe ra\u011fmen konu\u015fman\u0131n \u00e7er\u00e7evesini fizik, metafizik ve
epistemolojik paradokslar yan\u0131nda mant\u0131ksal ve matematiksel paradokslar olu\u015fturacak. Bu
ikinci gruptaki paradokslar\u0131n konu\u015fman\u0131n konusu a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemi antinomiler<\/em>de oldu\u011fu
gibi bu paradokslarda da akl\u0131n a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde bir s\u0131n\u0131ra geldi\u011fini g\u00f6r\u00fcyor olmam\u0131z. Bu
kapsamda Russel paradoksu ve Zermalo\u2019nun \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerisi yan\u0131nda Cantor\u2019un
matematikte ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 ve bu paradoksla sonu\u00e7lanan devrimin habercisi olan Galileo
paradoksu<\/em>nu, Hilbert Oteli <\/em>paradoksunu ve fizik ile ilgili implikasyonlar\u0131n\u0131n \u00f6nemi
nedeniyle Banach-Tarski paradoksunu ele alaca\u011f\u0131m. Konu\u015fman\u0131n son b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc
olu\u015fturacak olan epistemolojik paradokslar konusuna Platon\u2019un Menon paradoksu ile
ba\u015flayaca\u011f\u0131m. Burada amac\u0131m Kant\u2019\u0131n sentetik a priori fikrinin asl\u0131nda Menon
paradoksu<\/em>nun bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc olarak anla\u015f\u0131labilece\u011fini g\u00f6stermek olacak. Mant\u0131k\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n<\/em>
(logicism<\/em>) bu fikre itiraz\u0131 bu bak\u0131mdan sentetik a priori<\/em> kabul\u00fcn\u00fcn bizi epistemolojik bir
paradoksa g\u00f6t\u00fcrece\u011fi iddias\u0131 olarak anla\u015f\u0131labilir. Bununla beraber ben konu\u015fmam\u0131n
sonunda mant\u0131k\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n aksi y\u00f6ndeki kabul\u00fcn\u00fcn bizi bu defa ba\u015fka bir paradoksa
g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6sterebilece\u011fimi umuyorum. Antinomi<\/em>lerin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc Kant\u2019ta a\u00e7\u0131k\u00e7a Saf Akl\u0131n
Ele\u015ftirisi<\/em>nin en temel problemi olarak konumlan\u0131r. Sentetik a priori <\/em>bilginin imkan\u0131 bu \u00e7\u00f6z\u00fcm
i\u00e7in merkezi bir \u00f6neme sahiptir. Di\u011fer yandan e\u011fer sentetik a priori <\/em>kendisi bir paradoksun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc ise bu \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn antinomi<\/em>ler d\u0131\u015f\u0131nda kalan fizik, metafizik, matematik ve mant\u0131ksal
paradokslar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde de temel bir rol oynayaca\u011f\u0131 iddia edilebilir. Konu\u015fmama bu
y\u00f6nde \u00f6rneklerle son verece\u011fim.<\/p>\n\n\n\n
(\u00fcbersinnliche Substrat<\/em>) kavram\u0131n\u0131n ele\u015ftirel k\u00f6k\u00fcne dair k\u0131sa bir incelemedir. Duyu\u00fcst\u00fc
kavram\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7 Ele\u015ftiri<\/em> boyunca farkl\u0131 isimlendirmeler alt\u0131nda ge\u00e7irdi\u011fi d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ortaya
\u00e7\u0131karmay\u0131 ama\u00e7lamaktad\u0131r. B\u00f6yle bir incelemenin sebebi Kant\u2019\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc Ele\u015ftiri<\/em>\u2019de yarg\u0131n\u0131n
refleksiyon g\u00fcc\u00fcne y\u00fckledi\u011fi birlik verme ya da k\u00f6pr\u00fc kurma rol\u00fcn\u00fcn ancak bu kavram\u0131n
ge\u00e7mi\u015f Ele\u015ftiri<\/em>\u2019lerdeki izinin s\u00fcr\u00fclerek a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131labilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesidir. Dolay\u0131s\u0131yla be\u011feni
yarg\u0131m\u0131z\u0131 temellendiren ama\u00e7sall\u0131k ilkesinin yaln\u0131zca duyu\u00fcst\u00fc kavram\u0131na at\u0131fla, g\u00fczel ve
y\u00fcceyi i\u00e7eren estetik olan\u0131n da yaln\u0131zca duyu\u00fcst\u00fc kavram\u0131n\u0131n nesnesine sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 \u00f6znel
belirlenebilirlik imkan\u0131 sayesinde de\u011fer kazand\u0131\u011f\u0131 iddia edilecektir. \u0130ddian\u0131n temel dayana\u011f\u0131
\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc Ele\u015ftiri<\/em>\u2019nin \u201cGiri\u015f\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Kant \u201cGiri\u015f\u201din ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn son
amac\u0131 s\u00f6z konusu olunca do\u011fadaki yasall\u0131\u011f\u0131n, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn yasalar\u0131na g\u00f6re ortaya \u00e7\u0131kacak
ama\u00e7lara uygun olmas\u0131 gerekti\u011fini ifade eder. Fakat yasall\u0131klar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan do\u011fa ve
\u00f6zg\u00fcrl\u00fck, do\u011fa yasas\u0131 ve ahlak yasas\u0131, zorunlu olarak birbirinden ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Do\u011fa ahlak
yasas\u0131na uymaz. Onlar\u0131 yeniden birle\u015ftirmek, duyulur olanlar\u0131n toplam\u0131 olarak do\u011fan\u0131n
duyu\u00fcst\u00fc boyutu ile \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn pratik ger\u00e7eklik olarak kapsad\u0131\u011f\u0131 duyu\u00fcst\u00fc aras\u0131nda bir birlik
kurmay\u0131 gerektirir. \u201cGiri\u015f\u201din dokuzuncu b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde ise Kant, bunu birinci Ele\u015ftiri\u2019<\/em>de teorik
akl\u0131n bilinemez olarak i\u015faretleyip b\u00fct\u00fcn\u00fcyle belirsiz b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 do\u011fan\u0131n duyu\u00fcst\u00fc boyutunun
yarg\u0131 yetisince belirlenebilir oldu\u011funu g\u00f6stererek yapaca\u011f\u0131n\u0131 ilan eder. Kant\u2019\u0131n amac\u0131
do\u011frultusunda ilkin duyu\u00fcst\u00fc, s\u0131n\u0131r-kavram olan numen kavram\u0131 alt\u0131nda ele al\u0131nacakt\u0131r.
Burada duyu\u00fcst\u00fc b\u00fct\u00fcn\u00fcyle belirlenimden yoksun bir \u201c\u015fey\u201de, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr varl\u0131\u011fa i\u015faret
etmektedir. Sonra duyu\u00fcst\u00fcn\u00fcn, akl\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck idesinin nesnesi olarak, \u00f6znenin<\/em> numenal
yan\u0131na tekab\u00fcl etti\u011fi ve ahlak yasas\u0131yla pratik ger\u00e7eklik kazand\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klanacakt\u0131r. Son olarak
ise do\u011fan\u0131n<\/em> belirsiz kalan, ne teorik ne de pratik olarak ger\u00e7eklik kazand\u0131r\u0131lamayan numenal
yan\u0131n\u0131n, \u201cduyu\u00fcst\u00fcn\u00fcn birli\u011finin temeli\u201d ba\u011flam\u0131nda, estetik deneyimde hissedilebilir bir
kendindelik olarak a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilecektir.<\/p>\n\n\n\n
yap\u0131lacakt\u0131r. Ko\u00e7\u2019un zihin, d\u00fc\u015f\u00fcnce, dil ve mant\u0131\u011fa dair g\u00f6r\u00fc\u015fleri, Kant\u2019\u0131nki ile baz\u0131
benzerlikler ta\u015f\u0131sa da aralar\u0131nda \u00f6nemli farkl\u0131l\u0131klar da bulunmaktad\u0131r. Ko\u00e7\u2019ta katmanl\u0131
(arkitektonik) bir anlay\u0131\u015f\u0131 mevcut iken Kant, sadece \u00f6nermesel dili temel al\u0131r. Bilindi\u011fi \u00fczere,
zihin, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve dil konusunda Bat\u0131 felsefe tarihinde en ayr\u0131nt\u0131l\u0131 ve sistematik incelemeyi
Kant yapm\u0131\u015ft\u0131r. Ko\u00e7, \u00f6nermesel dil s\u00f6z konusu oldu\u011funda genellikle Kant\u2019\u0131n tasvirine
dayanmakla birlikte Kant\u2019\u0131n transandantal felsefesinde baz\u0131 \u00f6nemli eksikliklerin de
bulundu\u011funu belirtir. Bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda Kant\u2019\u0131n zaman ve uzama dair g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ile kategorilerin
birli\u011finin zemini yer almaktad\u0131r. Ko\u00e7\u2019a g\u00f6re Kant\u2019\u0131n uzam ve zaman anlay\u0131\u015f\u0131, zemin
eksikli\u011fiyle maluld\u00fcr. \u00d6te yandan, yine Ko\u00e7\u2019a g\u00f6re Kant, kategorilerin birli\u011fini de tesis
edememi\u015ftir. Ko\u00e7, Kant\u2019\u0131n zihnin i\u015fleyi\u015fi ve dilin ve d\u00fc\u015f\u00fcncenin tasviri konusunda olduk\u00e7a
titiz bir \u00e7al\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fctmesine kar\u015f\u0131n, dilin kayna\u011f\u0131 ve mesnedi konusunu eksik b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Dil
ve d\u00fc\u015f\u00fcnce muallakta yer tutmayaca\u011f\u0131na g\u00f6re bir dayana\u011f\u0131n\u0131n olmas\u0131 gerekir ki Ko\u00e7\u2019a g\u00f6re
bu dayanak ve mesned, psukhe\u2019dir. Ko\u00e7\u2019a g\u00f6re zihin, psukhe\u2019nin farkl\u0131 kuvvetlerinin
koordineli i\u015fleyi\u015finden ibarettir. Yukar\u0131da da belirtildi\u011fi \u00fczere, bu bildiride Yal\u00e7\u0131n Ko\u00e7 ve
Kant\u2019\u0131n zihin, d\u00fc\u015f\u00fcnce, dil ve mant\u0131k konusundaki g\u00f6r\u00fc\u015fleri kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
do\u011frudan kullanmam\u0131\u015f olsa da normatif temellere dayanan etik ve politik d\u00fc\u015f\u00fcncesi,
yabanc\u0131la\u015fma kavram\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fmak i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc bir felsefi zemin sunar. Bu ama\u00e7la, \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n
hedefi, yabanc\u0131la\u015fma kavram\u0131n\u0131 Kant felsefesi \u00e7er\u00e7evesinde yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnmektir. B\u00f6ylelikle,
Kant eti\u011finde, yabanc\u0131la\u015fma kavram\u0131n\u0131 dahil eden bir analizin, Kant eti\u011fi ve politika felsefesi
bak\u0131m\u0131ndan toplumsall\u0131k kavram\u0131n\u0131 ele almada imkan tan\u0131y\u0131p tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve b\u00f6ylesi bir
analizin neleri beraberinde getirebilece\u011fi de\u011ferlendirilecektir. \u0130lkin, ahlaki bir yasa koyucu
olarak insan varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n rol\u00fc ve d\u00fcnyayla kurdu\u011fu ili\u015fkinin niteli\u011fi analiz edilecektir. Kant\u2019a
g\u00f6re insan, kendi akl\u0131n\u0131n koydu\u011fu yasaya uyar. Kendi koydu\u011fu yasayla hareket eder; deneysel
e\u011filimlerin ve \u00e7\u0131karlar\u0131n belirlemedi\u011fi, \u00f6zg\u00fcr ve sorumlu bir varl\u0131k haline gelir. Dolay\u0131s\u0131yla
Kant a\u00e7\u0131s\u0131ndan yabanc\u0131la\u015fma, normatif bir otorite olu\u015fun ortadan kalkmas\u0131 anlam\u0131na gelecektir.
Bu bak\u0131mdan, yabanc\u0131la\u015fman\u0131n bir otoritenin yoklu\u011fu oldu\u011fu saptanabilir. \u0130kinci olarak,
yabanc\u0131la\u015fma, insan onuru ve ama\u00e7lar krall\u0131\u011f\u0131 kavramlar\u0131yla, bireyler aras\u0131 bir d\u00fczlemde
tart\u0131\u015f\u0131lacakt\u0131r. Yabanc\u0131la\u015fma kavram\u0131n\u0131n Kant eti\u011findeki yerini tart\u0131\u015fmaya a\u00e7an Rainer Forst\u2019un
yakla\u015f\u0131m\u0131 analize dahil edilebilir. Forst\u2019a g\u00f6re, Kant eti\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan, ba\u015fkalar\u0131n\u0131 veya kendini
ara\u00e7 olarak g\u00f6rmek, \u201cnoumenal yabanc\u0131la\u015fma\u201d bi\u00e7imlerine yol a\u00e7ar. Kant i\u00e7in bu durum, ki\u015finin
kendini bir ama\u00e7 olarak g\u00f6rmemesiyle ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Yabanc\u0131la\u015fmaman\u0131n ko\u015fulu ise, kendine
ve ba\u015fkalar\u0131na rasyonel varl\u0131klar olarak sayg\u0131 duymak, \u00f6zerk bir ahlaki \u00f6zne olmakt\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc
olarak, Kant\u2019\u0131n cumhuriyet\u00e7i siyaset anlay\u0131\u015f\u0131nda yabanc\u0131la\u015fma ele al\u0131nabilir. Ayd\u0131nlanma,
bireylerin kamusal akl\u0131n\u0131 \u00f6zg\u00fcrce kullanabildi\u011fi, herkesin yasa koyucu oldu\u011fu bir d\u00fczeni
gerektirir. Ger\u00e7ek \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, kamusal alanda kolektif yasa koyuculukla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Sonu\u00e7
itibariyle, Kant eti\u011finde ve politik d\u00fc\u015f\u00fcncesinde yabanc\u0131la\u015fma, ahlaki ve politik \u00f6zerkli\u011fin
yitimidir. Bunun a\u015f\u0131lmas\u0131, bireyin kendi ya\u015fam\u0131nda ve kamusal d\u00fczlemde, akl\u0131n yasas\u0131na g\u00f6re
\u00f6zg\u00fcrce eyleyebilmesiyle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. B\u00f6ylece Kant, yabanc\u0131la\u015fmay\u0131 a\u015fman\u0131n yolunu, \u00f6zerk,
kamusal akl\u0131n y\u00f6nlendirdi\u011fi cumhuriyet\u00e7i etik-toplum tasar\u0131s\u0131nda bulur. Yabanc\u0131la\u015fma
kavram\u0131n\u0131 dahil etmeyen bir teori, normativitenin insan ya\u015fam\u0131nda otonom olma deneyiminin
temel \u00f6zelliklerini anlamland\u0131rmada ba\u015far\u0131s\u0131z olma riskini ta\u015f\u0131r, yabanc\u0131la\u015fma kavram\u0131
normativite kavram\u0131yla ili\u015fkisinde tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"